ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
พระสกทาคามีและพระอรหันต์มี ๑๒ ประเภท โดยจำแนกเป็นวิโมกข์ ๓ และ
ปฏิปทา ๔
พระอนาคามีรวมทั้งหมดมี ๔๘ ประเภท คือ ลำดับแรก ในอวิหาอนาคามี
อันตราปรินิพพายี ๓ อุปหัจจปรินิพพายี ๑ และอุทรังโสตอกนิฏฐคามี ๑ รวมเป็น ๕ ประเภท
พระอนาคามีเหล่านี้เมื่อคูณด้วยบุคคล ๒ จำพวกคือสังขารปรินิพพายีและอสังขาร-
ปรินิพพายี ก็รวมเป็น ๑๐ ประเภท เช่นเดียวกันนี้ พระอนาคามีรวมเป็น ๔๐ ในอัปปา
สุทัสสา และสุทัสสี แต่ในอกนิฏฐาไม่มีอุทรังโสตอกนิฏฐคามี จึงมีสังขารปรินิพพายี ๔
อสังขารปรินิพพายี ๔ รวมเป็น ๘ จำพวก
ส่วนในอรรถกถาสุตตนิบาตกล่าวว่า
ทวาทส โสตาปปนา, ทวาทส สกทาคามิโน, จตุวีสติ อนาคามิโน, เทว อรหนูโต,
จตุตาโร มคุคภูจาติ จตุปญฺจาส โหนฺติ. เตเยว สทฺธาตุรปญฺญาธุรวเสน ทุวีหิ คุณิตา อฏุฐสฺตํ
ปุคฺคลา โหนฺติ.๔๙
“พระโสดาบัน ๑๒ พระสกทาคามี ๑๒ พระอนาคามี ๒๔ พระอรหันต์ ๒ บุคคล
ผู้ตั้งอยู่ในมรรค ๔ รวมเป็นพระอริยบุคคล ๕๔ บุคคลเหล่านี้เมื่อคูณด้วยบุคคล ๒
จำพวกคือสัทธาตุระและปัญญาธุระ ก็รวมเป็นบุคคล ๑๐๘”
๗๒. คำว่า เอตฺถ คือ ในการจำแนกบุคคลนี้
คำที่ขึ้นต้นว่า สพฺเพสปิ (ย่อมทั่วไปแก่บุคคลผู้ตั้งอยู่ในผลทั้งหมด) คือ ย่อมทั่วไป
แก่บุคคลผู้ตั้งอยู่ในผล ๔ จำพวก หมายความว่า ไม่ทั่วไปแก่พระอริยบุคคลบางพวก [คือ
พระอนาคามีและพระอรหันต์] เหมือนนิโรธสมาบัติ
๗๓. การกระทำกระแสจิตที่ยึดติดผูกพันยินดีของตนให้ดับไป ย่อมปรากฏแก่
พระอริยบุคคลผู้หลุดพ้นจากราคะอันหยาบหนาได้ ฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า อนาคามีณญฺเจว
อรหนฺตานญฺจ ลพุภติ (ส่วนการเข้านิโรธสมาบัติ ย่อมมีได้แก่พระอนาคามีและพระอรหันต์)