ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๗๕. พระอนุรุทธาจารย์ได้แสดงวิธีเจริญกรรมฐานทั้งสองประการดังนี้แล้ว บัดนี้
จะเชื้อเชิญนักศึกษาในประโยชน์ที่ท่านมุ่งจะแสดง จึงกล่าวคาถาที่ขึ้นต้นว่า ภาเวตพฺพำ
(ภิกษุผู้ปรารถนารสแห่งข้อปฏิบัติที่น่ายินดีในพระศาสนา พึงเจริญภาวนา ๒ อย่างอันประเสริฐ
ดังพรรณนามาฉะนี้)
ในคาถานั้น คำว่า ปฏิปตฺติ (ข้อปฏิบัติ) คือ ข้อที่พึงปฏิบัติ
อีกนัยหนึ่ง ปฏิปตฺติ คือ เครื่องบรรลุธรรมวิเศษชั้นสูงยิ่งๆ ขึ้นไป หมายถึง
คุณธรรมมีศีลเป็นต้น
[คำว่า ปฏิปตฺติ มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- ข้อที่พึงปฏิบัติ = ปฏิปชฺชิตพฺพาติ ปฏิปตฺติ (ปท ธาตุมีอรรถว่า ปฏิบัติ ลง ติ ปัจจัย
ในกรรมสาธนะ)
- เครื่องบรรลุธรรมวิเศษชั้นสูงยิ่งๆ ขึ้นไป = ปฏิปชุชนฺติ เอตาย อุปรูปริ วิเสสนฺติ
ปฏิปตฺติ (ปท ธาตุมีอรรถว่า บรรลุ ลง ติ ปัจจัยในกรณสาธนะ)]
คำว่า รส คือ สิ่งที่พึงเสวยด้วยการเสวยสุขที่ไม่อิงอามิส หมายถึงธรรม
ที่พึงบรรลุคือฌาน มรรค ผล หรืออรหัตตผล หรือความปีติโสมนัสที่เกิดขึ้นโดยอาศัย
ธรรมทั้งสอง
คำว่า ปฏิปตฺติรสะ คือ รสแห่งข้อปฏิบัติ
คำว่า ปฏิปตฺติสัสสาทะ คือ รสแห่งข้อปฏิบัติที่น่ายินดีนั้นั่นเอง เพราะความ
เป็นสภาพน่าพึงใจ
พึงสัมพันธ์[บทที่ห่างกัน]ว่า ภิกษุผู้ปรารถนารสแห่งข้อปฏิบัติที่น่ายินดีใน
พระศาสนา พึงเจริญภาวนา ๒ อย่างอันประเสริฐดังพรรณนามาฉะนี้
จบการแสดงข้อความปรมัตถ์แห่งคัมภีร์มัฏฐานสังคหะที่ ๙
ในคัมภีร์ชื่อปรมัตถทีปนีอันเป็นอรรถถาธิบายฉบับที่ ๔ ของคัมภีร์อภิธรรมัตถสังคหะ