Abhidhammattha-Sangaha>

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 91 | >>

๑๐. ส่วนมี ๒๐ ที่เชื่อมต่อมี ๓ และการประมวลมี ๔ คือ เหตุในอดีตมี ๕ อย่าง ผลในปัจจุบันมี ๕ อย่าง เหตุในปัจจุบันมี ๕ อย่าง ผลในอนาคตมี ๕ อย่าง

๑๑. วัฏฏะมี ๓ คือ อวิชชา ตัณหา และอุปาทานเป็นกิเลสวัฏฏะ (วัฏฏะฝ่ายกิเลส) ภพบางอย่างที่เรียกว่า กรรมภพ และสังขารทั้งหลาย เป็นกรรมวัฏฏะ (วัฏฏะฝ่ายกรรม) ภพบางอย่างที่เรียกว่า อุปปัตติภพ และธรรมทั้งหลายที่เหลือ เป็นวิปากวัฏฏะ (วัฏฏะฝ่ายวิบาก)

๑๒. พึงทราบว่า มูลมี ๒ ด้วยการจำแนกเป็นอวิชชาและตัณหา

คาถาสรุป

๑๓. [วัฏฏสงสาร]ย่อมดับเพราะการดับไปแห่งมูลเหตุเหล่านั้น และอวิชชาย่อมเพิ่มพูนแก่คนเขลาผู้ถูกชรา มรณะ และความโศกเบียดเบียนอยู่ทุกขณะ เพราะการเกิดขึ้นของอาสวะทั้งหลาย พระมหามุนีทรงแสดงวัฏฏสงสารที่หมุนพันกันไปในภูมิ ๓ อันไม่ปรากฏเบื้องต้นเช่นนี้ว่าเป็นปฏิจจสมุปบาท

ปัฏฐานนัย

๑๔. [ปัจจัย ๒๔ อย่าง] คือ เหตุปัจจัย (ปัจจัยที่เป็นเหตุ) อารัมมณปัจจัย (ปัจจัยที่เป็นอารมณ์) อธิปติปัจจัย (ปัจจัยที่เป็นอธิบดี) อนันตรปัจจัย (ปัจจัยที่ทำให้เกิดธรรมต่อเนื่องไป) สมนันตรปัจจัย (ปัจจัยที่ทำให้เกิดธรรมต่อเนื่องไปด้วยดี) สหชาตปัจจัย (ปัจจัยที่เกิดร่วมกัน) อัญญมัญญปัจจัย (ปัจจัยของกันและกัน) นิสสยปัจจัย (ปัจจัยเป็นที่อาศัย) อุปนิสสยปัจจัย (ปัจจัยเป็นที่อาศัยซึ่งมีกำลัง) ปุเรชาตปัจจัย (ปัจจัยที่เกิดขึ้นก่อน) ปัจฉาชาตปัจจัย (ปัจจัยที่เกิดภายหลัง) อาเสวนปัจจัย (ปัจจัยที่ช่องเสพอยู่เนืองๆ) กรรมปัจจัย (ปัจจัยที่เป็นกรรม) วิปากปัจจัย (ปัจจัยที่เป็นวิบาก) อาหารปัจจัย (ปัจจัยที่เป็นอาหาร)

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka