ปริจเฉทที่ ๔
เอกวิธาทินิเทศ
(คำอธิบายจิตที่มีประเภทเดียวเป็นต้น)
คำปฏิญญา
๑๒๗. อิโต ปรํ ปวกฺขามิ นยเมกวิธาทิกํ
อาภิธมฺมิกภิกฺขูนํ พุทฺธิยา ปน วุทฺธิยา.
“ต่อแต่นี้ไป ข้าพเจ้าจักกล่าวนัยมีเอกวิธนัย (นัยแสดงจิตที่มีประเภทเดียว) เป็นต้น เพื่อเจริญความรู้แก่ภิกษุผู้ศึกษาพระอภิธรรม”
จำแนกจิตโดยประเภท
๑๒๘. สพฺพเมกวิธํ จิตฺตํ วิชานนสภาวโต
ทุวิธญฺจ ภเว จิตฺตํ อเหตุกสเหตุโต.
“จิตทั้งหมดมีอย่างเดียว โดยสภาวะรู้[อารมณ์] จิตมี ๒ อย่าง โดยอเหตุกจิต (จิตที่ไม่มีเหตุ) และสเหตุกจิต (จิตที่มีเหตุ)”
๑๒๙. ปุญฺญาปุญฺญวิปากา หิ กาเม ทส จ ปญฺจ จ
กฺริยา ติสฺโสติ สพฺเพปิ อฏฺฐารส อเหตุกา.
“กล่าวโดยพิสดารว่าจิตตุปบาท ๑๘ ดวงทั้งหมด คือ [อเหตุก]กุศลวิปากจิตและ อกุศลวิปากจิต ๑๕ อเหตุกกิริยาจิต ๓ ชื่อว่า อเหตุกจิต”
๑๓๐. เอกสตฺตติ เสสานิ จิตฺตุปฺปาทา มเหสินา
สเหตุกาติ นิทฺทิฏฺฐา ตาทินา เหตุวาทินา.