“จิตนั้นมี๖อ ย่าง โดยจำแนกตามวิญญาณ ๖ [จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆาน-วิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ และมโนวิญญาณ] มี ๗ อย่าง โดยจำแนกตามวิญญาณธาตุ ๗ [จักขุวิญญาณธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ กายวิญญาณธาตุ มโนธาตุ และมโนวิญญาณธาตุ]”
๑๖๗. เอเกการมฺมณํ ฉกฺกํ ปญฺจารมฺมณเภทโต
ฉฬารมฺมณโต เจว โหติ อฏฺฐวิธํ มโน.
“จิตมี๘อ ย่าง โดยจำแนกเป็นจิตที่มีอารมณ์หนึ่ง[มีรูปารมณ์เป็นต้นจนถึงธรรมา-รมณ์เป็นที่สุด] ที่มี ๖ อย่าง จิตที่มีอารมณ์ ๕ และจิตที่มีอารมณ์ ๖”
ประเภทของจิตโดยอารมณ์
๑๖๘. ตตฺถ เทฺวปญฺจวิญฺญาณา โหนฺติ เอเกกโคจรา
รูปารมฺมณิกา เทฺว ตุ เทฺว เทฺว สทฺทาทิโคจรา.
“ในจิตเหล่านั้น ทวิปัญจวิญญาณ [๑๐] มีอารมณ์หนึ่ง คือ [จักขุวิญญาณ]จิต ๒ มีรูปารมณ์เป็นอารมณ์ จิตอย่างละ ๒ ดวง [มีโสตวิญญาณจิตเป็นต้น] มีสัททารมณ์เป็นต้นเป็นอารมณ์”
๑๖๙. สพฺพํ มหคฺคตํ จิตฺตํ ปญฺจาภิญฺญาวิวชฺชิตํ
สพฺพํ โลกุตฺตรญฺเจติ เอเกการมฺมณํ ภเว.
“มหัคคตจิตทั้งหมดเว้นอภิญญา ๕ [อภิญญาจิต ๒] และโลกุตตรจิตทุกดวง มี อารมณ์หนึ่ง[ คือม หัคคตจิต (เว้นอภิญญาจิต๒ )มีบัญญัติหรือมหัคคตะเป็นอารมณ์โลกุตตร-จิตมีนิพพานเป็นอารมณ์]”
๑๗๐. เอเกการมฺมณํ ฉกฺก- มิทํ เญยฺยํ วิภาวินา
ปญฺจารมฺมณิกํ นาม มโนธาตุตฺตยํ ภเว.
“บัณฑิตพึงทราบว่า จิตที่กล่าวมานี้ คือ จิต ๖ อย่างที่มีอารมณ์หนึ่ง มโนธาตุ ๓ มีอารมณ์ ๕”