๒๑๑. จตฺตาโร ทิฏฺฐิสํยุตฺตา วิจิกิจฺฉายุตมฺปิ จ
จตฺตาโร เหฏฺฐิมา ปากา สุทฺธาวาเส น ลพฺภเร.
๒๑๒. เสสานิ เอกปญฺญาส จิตฺตานิ ปน ลพฺภเร
รูปาวจริกา สพฺเพ วิปากา กามธาตุยา.
๒๑๓. โทมนสฺสาทิมคฺโค จ กฺริยา จ เทฺว อเหตุกา
เตจตฺตาฬีส จิตฺตานิ นตฺถิ อารุปฺปภูมิยํ.
“มหาวิปากจิต ๘ โทมนัสสสหคตจิต ๒ [โทสมูลจิต๒ ][ กุศลวิบาก]ฆานวิญญาณ-จิตเป็นต้น ๓ อกุศลวิปากจิต ๗ อรูปาวจรวิปากจิต ๔ ย่อมไม่เกิดในรูปภูมิ จิตเหล่านั้นพร้อมด้วยมรรคจิต ๓ [โสดาปัตติมรรคจิต ๑ สกทาคามิมรรคจิต ๑ อนา-คามิมรรคจิต ๑] ผลจิต ๒ [โสดาปัตติผลจิต ๑ สกทาคามิผลจิต ๑] ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิต ๔ วิจิกิจฉาสัมปยุตตจิต ๑ รูปาวจรวิปากจิตเบื้องต่ำ ๔ ย่อมไม่เกิดในสุทธาวาสภูมิ [๕] ส่วนจิต ๕๑ ดวงที่เหลือ ย่อมเกิดได้ จิต ๔๓ ดวง คือ รูปาวจรจิตทั้งหมด [๑๕] กามาวจรวิปากจิต [๒๓] โทสมูลจิต ๒ โสดาปัตติมรรคจิต [๑] อเหตุกกิริยาจิต๒[ ปัญจทวาราวัชชนจิต และหสิตุปปาทจิต] ย่อมไม่เกิด ในอรูปภูมิ”
๒๑๔. เอวํ ภูมิวเสเนว จิตฺตุปฺปตฺตึ วิภาวเย
ตถา เอกาทสนฺนมฺปิ ปุคฺคลานํ วเสน จ.
“บัณฑิตพึงแสดงการเกิดขึ้นของจิต และการจำแนกโดยภูมิโดยบุคคล ๑๑ จำพวก อย่างนี้”
[บุคคล ๑๑ จำพวก คือ อเหตุกบุคคล ทวิเหตุกบุคคล ติเหตุกบุคคล และพระอริยบุคคล ๘ เมื่อจำแนกอเหตุกบุคคลเป็นทุคคติอเหตุกะและสุคติอเหตุกะ ก็รวมเป็นบุคคล ๑๒ จำพวก]
การจำแนกจิตโดยบุคคล
๒๑๕. กุสลากุสลา กาเม เตสํ ปากา อเหตุกา
อาวชฺชนทฺวยญฺจาติ สตฺตตึเสว มานสา.