“สภาวะใดเป็นรูปารมณ์ สภาวะนั้นจะเป็นธรรมารมณ์ได้อย่างไร หากเป็นตามนี้ แม้การกำหนดรูปารมณ์เป็นต้นจะมีได้อย่างไร”
ประเภทของอารมณ์
๓๐๖. สพฺพํ อารมฺมณํ เอตํ ฉพฺพิธํ สมุทีริตํ
ตํ ปริตฺตตฺติกาทีนํ วเสน พหุธา มตํ.
“อารมณ์ทั้งหมดนั้นตรัสไว้ ๖อ ย่าง อารมณ์นั้นมีจำนวนมาก โดยเนื่องด้วยปริตตา-รัมมณติกะเป็นต้น”
ปริตตารมณ์
๓๐๗. สพฺโพ กามวิปาโก จ กฺริยาเหตุทฺวยมฺปิ จ
ปญฺจวีสติ เอกนฺต- ปริตฺตารมฺมณา สิยุํ.
“จิต ๒๕ ดวง คือ กามาวจรวิปากจิตทั้งหมด [๒๓] กิริยาจิตที่เป็นอเหตุกะ ๒ [ปัญจทวาราวัชชนจิต และหสิตุปปาทจิต] ชื่อว่าป ริตตารมณ์ (มีอารมณ์เป็นกามธรรม) อย่าง แน่นอน”
อารมณ์ ๕
๓๐๘. อิฏฺฐาทิเภทา ปญฺเจว รูปสทฺทาทโย ปน
วิญฺญาณานํ ทฺวิปญฺจนฺนํ โคจรา ปฏิปาฏิยา.
“รูปารมณ์และสัททารมณ์เป็นต้นที่เป็นอารมณ์ ๕ จำแนกเป็นอิฏฐารมณ์และอนิฏฐา-รมณ์ ย่อมเป็นอารมณ์ของทวิปัญจวิญญาณตามลำดับ”
[คำว่าเ ป็นต้นใ นอิฏฐารมณ์เป็นต้น หมายถึงอิฏฐมัชฌัตตารมณ์ อนิฏฐารมณ์ และอนิฏฐ-มัชฌัตตารมณ์ พึงประกอบอารมณ์กับจิตว่ารูปารมณ์เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ สัททารมณ์เป็นอารมณ์ ของโสตวิญญาณ ดังนี้เป็นต้น]