๓๐๙. รูปาทิปญฺจกํ สพฺพํ มโนธาตุตฺตยสฺส ตุ
เตรสนฺนํ ปเนเตสํ รูปกฺขนฺโธว โคจโร.
“อารมณ์ ๕ มีรูปารมณ์เป็นต้นทั้งหมด เป็นอารมณ์ของมโนธาตุ ๓ อนึ่งรูปขันธ์เท่านั้นเป็นอารมณ์ของจิต ๑๓ ดวงนั้น [ทวิปัญจวิญญาณจิต ๑๐ มโน-ธาตุ ๓]”
ปัจจุบันอารมณ์
๓๑๐. นารูปํ น จ ปญฺญตฺตึ นาตีตํ น จนาคตํ
อารมฺมณํ กโรนฺเต จ วตฺตมาโน หิ โคจโร.
“จิตดังกล่าวไม่รับอารมณ์ที่เป็นนามธรรม บัญญัติอดีต และอนาคต ดังจะเห็นได้ ว่า อารมณ์ที่กำลังเกิดขึ้น [ปัจจุบัน] เป็นอารมณ์ของจิตเหล่านั้น”
จำแนกจิตโดยภูมิ
๓๑๑. เตรเสตานิ จิตฺตานิ ชายนฺเต กามธาตุยํ
จตฺตาริ รูปาวจเร เนว กิญฺจิ อรูปิสุ.
“จิต ๑๓ ดวงนี้ ย่อมเกิดได้ในกามธาตุ จิต ๔ ดวง [ปัญจทวาราวัชชนจิต ๑ กุศลวิบากจักขุวิญญาณจิต ๑ กุศลวิบากโสต-วิญญาณจิต ๑ สัมปฏิจฉนจิต ๑] ย่อมเกิดในรูปาวจรภูมิ ส่วนในอรูปภูมิ ไม่มีจิตดวงใด[ในจิตเหล่านี้]เกิดขึ้นเลย”
จำแนกจิตโดยปริตตารัมมณติกะ
๓๑๒. มหาปากานมฏฺฐนฺนํ สนฺตีรณตฺตยสฺสปิ
ฉสุ ทฺวาเรสุ รูปาทิ- ฉปริตฺตานิ โคจรา.
“อารมณ์ ๖ ที่เป็นกามธรรมมีรูปารมณ์เป็นต้น เป็นอารมณ์ของมหาวิปากจิต ๘ สันตีรณจิต ๓ ทางทวาร ๖”