Abhidhammāvatāra

คัมภีร์อภิธัมมาวตาร

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 169 | >>

แก่บุคคลผู้ปฏิสนธิด้วยกามติเหตุกโสมนัส ชื่อว่า ปิฏฐิภวังค์ เพราะเกิดภายหลังโสมนัสตทารมณ์ที่เกิด ต่อจากมหากุศลโสมนัสชวนะ ความจริงแล้วโสมนัสตทารมณ์ย่อมเกิดขึ้นก่อนแก่บุคคลผู้ปฏิสนธิด้วย โสมนัส หลังจากนั้นจึงเกิดอุเบกขาตทารมณ์ตามสมควรแก่อารมณ์์ แต่บุคคลผู้ปฏิสนธิด้วยอุเบกขา จะเกิดอุเบกขาตทารมณ์ก่อน แล้วจึงเกิดโสมนัสตทารมณ์ต่อมาตามสมควรแก่อารมณ์ ตทารมณ์ที่เป็น โสมนัสและอุเบกขาทั้งสองนี้ แม้เกิดขึ้นในวิถีจิตต่างกัน ก็เกิดได้แก่บุคคลคนเดียวกันจึงเรียกตทารมณ์ ที่เกิดต่อมาว่า ปิฏฐิภวังค์ ตามสมควรแก่บุคคล]

๔๐๔. จกฺขุทฺวาเร ตถา เอวํ โสตาทีสฺวปิ นิทฺทิเส
ทฺวาทส ทฺวาทส ปากา สมสฏฺฐิ ภวนฺติเม.

“บัณฑิตพึงแสดงวิปากจิต ๑๒ ดวงทางโสตทวารเป็นต้น เหมือนวิปากจิตทางจักขุ-ทวาร วิปากจิตเหล่านั้นมี ๖๐ ดวง”

๔๐๕. เอกาย เจตนาเยว กมฺเม อายูหิเต ปน
สมสฏฺฐิ วิปากานิ อุปฺปชฺชนฺติ น สํสโย.

“เมื่อกรรมถูกสั่งสมด้วยเจตนาหนึ่ง [ที่เป็นติเหตุกะ ประกอบกับโสมนัส เป็นอสังขาริก] วิปากจิต ๖๐ ดวงย่อมเกิดขึ้น โดยไม่ต้องสงสัย”

๔๐๖. คหิตาคหเณเนตฺถจ กฺขุทฺวาเรสุ ทฺวาทส
โสตวิญฺญาณกาทีนิ จตฺตารีติ จ โสฬส.

“วิปากจิตมี ๑๖ ดวง คือ วิปากจิต ๑๒ ทางจักขุทวาร โดยไม่ถือเอาวิปากจิตที่ ถือเอาแล้วในวิปากจิตเหล่านี้ และวิปากจิต ๔ มีโสตวิญญาณจิตเป็นต้น”

[วิปากจิต ๑๖ ดวง คือ อเหตุกกุศลวิปากจิต ๘ มหาวิปากจิต ๘]

๔๐๗. เอวเมว สสงฺขาร- ติเหตุกุสเลนปิ
อสงฺขารสสงฺขารุ- เปกฺขาสหคเตหิปิ.
๔๐๘. กมฺเม อายูหิเต เตสํ วิปาเกหิ จ ตีหิปิ
เอเสว จ นโย เตหิ ทินฺนาย ปฏิสนฺธิยา.
สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka