- เวลาที่กิริยามโนวิญญาณธาตุ(โวฏฐัพพนจิต) ตัดสินอารมณ์ เหมือนเวลาองครักษ์คน ที่ ๒ใ ห้เครื่องบรรณาการแก่องครักษ์คนที่ ๓
- เวลาที่โวฏฐัพพนจิตมอบให้แก่ชวนจิต เหมือนเวลาองครักษ์คนที่ ๓ มอบแด่พระราชา
- เวลาที่ชวนจิตเสวยรสของอารมณ์ เหมือนเวลาบริโภคของพระราชา]
เหตุเกิดของจักขุวิญญาณจิตเป็นต้น
๔๙๘. อสมฺเภเทน จกฺขุสฺสรูปาปาถคเมน จ
อาโลกนิสฺสเยนาปิ สมนกฺการเหตุนา.
๔๙๙. ปจฺจเยหิ ปเนเตหิ สเมเตหิ จตูหิปิ
ชายเต จกฺขุวิญฺญาณํ สมฺปยุตฺเตหิ ตํ สห.
“จักขุวิญญาณจิตนั้นย่อมเกิดพร้อมกับสัมปยุตตธรรม ด้วยเหตุที่พร้อมเพรียงกัน ๔ ประการ คือ ความไม่วิบัติแห่งจักขุประสาท การมาปรากฏของรูปารมณ์ การอาศัยแสงสว่าง และความใส่ใจ”
๕๐๐. อสมฺเภเทน โสตสฺสส ทฺทาปาถคเมน จ
อากาสนิสฺสเยนาปิ สมนกฺการเหตุนา.
๕๐๑. ปจฺจเยหิ ปเนเตหิ สเมเตหิ จตูหิปิ
ชายเต โสตวิญฺญาณํ สมฺปยุตฺเตหิ ตํ สห.
“โสตวิญญาณจิตนั้นย่อมเกิดพร้อมกับสัมปยุตตธรรม ด้วยเหตุที่พร้อมเพรียงกัน ๔ ประการ คือ ความไม่วิบัติแห่งโสตประสาท การมาปรากฏของสัททารมณ์ การอาศัย ช่องว่าง และความใส่ใจ”
๕๐๒. อสมฺเภเทน ฆานสฺสค นฺธาปาถคเมน จ
วาโยสนฺนิสฺสเยนาปิ สมนกฺการเหตุนา.
๕๐๓. ปจฺจเยหิ ปเนเตหิ สเมเตหิ จตูหิปิ
ชายเต ฆานวิญฺญาณํ สมฺปยุตฺเตหิ ตํ สห.