Abhidhammāvatāra

คัมภีร์อภิธัมมาวตาร

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 192 | >>

[ภวังคจิตที่มีอุปปาทขณะ ฐิติขณะ และภังคขณะเกิดขึ้นแล้วดับไป และภวังคจิตที่อ่อน กำลังไม่อาจเป็นปัจจัยให้เกิดอาวัชชนจิตได้ ชื่อว่า สัมภินนภวังค์ คือ ภวังค์เสีย ส่วนภวังคจิตที่เป็น อนันตรปัจจัยให้เกิดอาวัชชนจิตชื่อว่า อสัมภินนภวังค์ คือ ภวังค์ไม่เสีย]

๕๑๐. มโน ภวงฺคจิตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ วิภาวินา
อาวชฺชนกฺริยาจิตฺตํ สมนกฺกาโรติ สญฺญิตํ.

“บัณฑิตพึงทราบว่า จิตดังกล่าว คือ ภวังคจิต อาวัชชนกิริยาจิตเรียกว่า ความใส่ใจ”

๕๑๑. วตฺถุสนฺนิสฺสเยนาติ นายํ สพฺพตฺถ คจฺฉติ
ภวํ ตุ ปญฺจโวการํ สนฺธาย กถิโต ปน.

“คำที่กล่าวว่า ‘การอาศัย[หทัย]วัตถุ’มิได้ครอบคลุมภพทั้งหมด แต่หมายถึงปัญจ-โวการภูมิอย่างเดียว”

[คำว่า ปญฺจโวการ มีความหมาย ๓ ประการ คือ

๑. ภูมิที่มีขันธ์ ๕ = ปญฺจ โวการา เอตฺถาติ ปญฺจโวกาโร (ตุลยาธิกรณพหุพพีหิสมาส
โวการ ศัพท์มีอรรถว่าขันธ์)
๒. ภูมิที่มีหมู่แห่งขันธ์ ๕ = ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ โวกาโร เอตฺถาติ ปญฺจโวกาโร (ภินนา-ธิกรณพหุพพีหิสมาส โวการ ศัพท์มีอรรถว่า หมู่)
๓. ภูมิที่ระคนด้วยขันธ์ ๕=ป ญฺจหิขนฺเธหิโวกรียตีติปญฺจโวกาโร (กิตันตตัปปุริสสมาส
ปญฺจ บทหน้า+วิบทหน้า + อว บทหน้า + กร ธาตุ + ​ณ ปัจจัย)

นัยแรกกล่าวตามข้อความในคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา (คาถา ๑๑๒๗) สองนัยหลังพบในฎีกา ใหม่]

ปฏิสนธิจิต ๑๙ ดวง

๕๑๒. ปฏิสนฺธาทิจิตฺตานิ สพฺพาเนกูนวีสติ
กาเม ทส จ รูเปสุ ปญฺจ จตฺตาริรูปิสุ.
สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka