ปริจเฉทที่ ๙
ปุญญวิปากปัจจยนิเทศ
(คำอธิบายปัจจัยของผลบุญ)
คำเชื้อเชิญ
๕๖๐. พาตฺตึส ปากจิตฺตานิ โลกิกาเนว ยานิ หิ
เอเตสํ ปากจิตฺตานํ ปฏิสนฺธิปวตฺติสุ.
๕๖๑. ปุญฺญาปุญฺญาทิสงฺขารา ยถา เยสญฺจ ปจฺจยา
ภวาทีสุ ตถา เตปิ วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา.
“สังขารทั้งหลายมีปุญญาภิสังขารและอปุญญาภิสังขารเป็นต้นเป็นปัจจัยแก่วิปาก-จิต ๓๒ ดวงในปฏิสนธิกาลและปวัตติกาลในภพเป็นต้น บัณฑิตพึงทราบวิปากจิตเหล่านั้น”
ภพ ๓ เป็นต้น
๕๖๒. ตโย ภวา จตสฺโส จ โยนิโย คติปญฺจกํ
วิญฺญาณฏฺฐิติโย สตฺตส ตฺตาวาสา นเวริตา.
“พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภพ ๓ กำเนิด ๔ คติ ๕ วิญญาณฐิติ ๗ และสัตตาวาส ๙”
[ภพ ๓ คือ กามภูมิ รูปภูมิและอรูปภูมิแม้ภพ ๓ คือสัญญีภพ อสัญญีภพ และเนวสัญญี-นาสัญญีภพ หรือ เอกโวการภูมิ จตุโวการภูมิ และปัญจโวการภูมิ ก็รวมเข้าในภพเหล่านี้ กำเนิด๔ คืออัณฑชะ (เกิดในฟองไข่) ชลาพุชะ (เกิดในมดลูก) สังเสทชะ (เกิดในที่ชื้นแฉะ) และโอปปาติกะ (ผุดเกิดทันที) คติ ๕ คือ นรก เปรต สัตว์ดิรัจฉาน มนุษย์ และเทวดา