รูป ๒ ประเภท
๖๒๔. ตํ รูปํ ทุวิธํ โหติ ภูโตปาทายเภทโต
จตุพฺพิธา มหาภูตา อุปาทา จตุวีสติ.
“รูปนั้นมี ๒ ประการโดยจำแนกเป็นมหาภูตรูปและอุปาทายรูป มหาภูตรูปมี ๔ อย่าง อุปาทายรูปมี ๒๔ อย่าง”
มหาภูตรูป ๔
๖๒๕. ปถวีธาตุ อาโป จ เตโช วาโย ตเถว จ
จตฺตาโรเม มหาภูตา มหาภูเตน เทสิตา.
“พระพุทธองค์ผู้ทรงปรากฏยิ่งใหญ่ทรงแสดงมหาภูตรูปไว้ ๔อ ย่าง คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุเตโชธาตุ และวาโยธาตุ”
๖๒๖. มหนฺตา ปาตุภูตาติ มหาภูตสมาติ วา
วญฺจกตฺตา อภูเตน มหาภูตาติ สญฺญิตา.
“รูปเหล่านั้นสมมุติว่าเป็นมหาภูต เพราะปรากฏเป็นของใหญ่ คล้ายกับมายากร และหลอกลวงด้วยสิ่งที่ไม่มีจริง”
[คำว่า มหาภูต มีความหมาย ๓ ประการ คือ
- รูปใหญ่โตปรากฏชัด = มหนฺตา หุตฺวา ภูตา มหาภูตา (สัมภาวนาบุรพบท กรรมธารย-สมาส)
- รูปที่คล้ายกับมายากร = มหาภูตา วิยาติ มหาภูตา (อุปมาตัทธิต)
- รูปมีสิ่งที่ไม่มีจริงมากมาย = มหนฺตานิอภูตานิเอเตสูติมหาภูตา (สัตตมีตัปปุริสสมาส)]
อุปาทายรูป ๒๔
๖๒๗. จกฺขุ โสตญฺจ ฆานญฺจชิวฺหา กาโย จ รูปตา
สทฺโท คนฺโธ รโส อิตฺถิ-ปุริสินฺทฺริยชีวิตํ.