โสตประสาทนั้นดำรงอยู่[ภายในช่องหู]ที่ซึ่งมีสัณฐานเหมือนวงแหวนเป็นที่งอกแห่ง ขนแดงเส้นละเอียด ได้รับอุปการะโดยธาตุทั้งหลายที่กล่าวไว้แล้ว มีอุตุ จิต และอาหาร อุปถัมภ์อยู่ มีชีวิตรูปรักษาอยู่ ย่อมให้สำเร็จความเป็นที่ตั้งและทวารของโสตวิญญาณจิต เป็นต้น”
ฆานประสาท
ฆายตีติฆานํ.ตํ สสมฺภารฆานพิลสฺสอ นฺโต อชปทสณฺฐาเน ปเทเส ยถาวุตฺตปฺ-ปการา หุตฺวา ติฏฺฐติ.
“ฆานะ คือ รูปรับกลิ่น ฆานประสาทนั้นมีประการ[คือการอุปถัมภ์เป็นต้น]ดังที่กล่าวไว้แล้ว ดำรงอยู่ภายใน ช่องจมูกที่มีสัณฐานดังกีบแพะ”
ชิวหาประสาท
สายตีติชิวฺหา. ชีวิตมวฺหายตีติวา ชิวฺหา. สา สสมฺภารชิวฺหามชฺฌสฺสอุปริอุปฺปล-ทลคฺคสณฺฐาเน ปเทเส ยถาวุตฺตปฺปการา หุตฺวา ติฏฺฐติ.
“ชิวหา คือ รูปชอบ[รส] อีกนัยหนึ่ง ชิวหา คือ รูปเรียกรสอันเป็นเหตุของชีวิต” ชิวหาประสาทนั้นมีประการดังที่กล่าวไว้แล้ว ดำรงอยู่ในท่ามกลางลิ้นที่มีสัณฐาน เหมือนปลายกลีบบัว”
[คำว่า ชิวฺหา มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- รูปชอบรส = สายตีติ ชิวฺหา หรือ เลหตีติ ชิวฺหา (ลิห ธาตุ = พอใจ + ว ปัจจัย + อา อิตถีปัจจัย มาจาก ลิหฺวา → ชิหฺวา → ชิวฺหา)
- รูปเรียกรสอันเป็นเหตุของชีวิต=ชีวิตํ อวฺหายตีติชิวฺหา (ชีวิต บทหน้า + อา บทหน้า + วฺเห ธาตุ = เรียก + อ ปัจจัย + อา อิตถีปัจจัย)] กายประสาท