ชีวิตรูป
ชีวิตนฺติ-
๖๗๓. ชีวิตินฺทฺริยนิทฺเทเส วตฺตพฺพํ ยํ สิยา อิธ
อรูปชีวิเต วุตฺต- นเยเนว จ ตํ วเท.
“คำว่าชีวิตํ (ชีวิตรูป) มีคำอธิบายว่าข้อความใดพึงกล่าวไว้ในชีวิตินทริยนิเทศนี้ บัณฑิตพึงกล่าวข้อความนั้นตามนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้แล้วในนามชีวิตินทรีย์”
ลกฺขณาทีนิ ปนสฺส เอวํ เวทิตพฺพานิ. สหชรูปปริปาลนลกฺขณํ ชีวิตินฺทฺริยํ, เตสํ ปวตฺตนรสํ, เตสเมว ฐปนปจฺจุปฏฺฐานํ, ยาปยิตพฺพภูตปทฏฺฐานนฺติ.
“อนึ่ง โปรดทราบสภาพเป็นต้นของชีวิตินทรีย์นั้นอย่างนี้ ชีวิตินทรีย์ มีสภาพรักษาสหชาตรูป มีหน้าที่ธำรงไว้ซึ่งรูปเหล่านั้น มีการประกอบให้มั่นอยู่เป็นเครื่องปรากฏ มีมหาภูตรูปที่เสมอกันเป็นเหตุใกล้”
หทัยวัตถุ
วตฺถูติ หทยวตฺถุ.
๖๗๔. ยํ นิสฺสาย มโนธาตุ- มโนวิญฺญาณธาตุโย
วตฺตนฺติ ปญฺจโวกาเร ตํ “วตฺถู”ติ ปวุจฺจติ.
“คำว่า วตฺถุ คือ หทัยวัตถุ มโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุในปัญจโวการภูมิอาศัยหทัยวัตถุใดแล้วย่อมดำเนิน ไป หทัยวัตถุนั้นได้ชื่อว่า วัตถุ”
มโนธาตุมโนวิญฺญาณธาตูนํ นิสฺสยลกฺขณํ หทยวตฺถุ, ตาสญฺเจว ธาตูนํ อาธารณรสํ, อุพฺพาหนปจฺจุปฏฺฐานํ.
“หทัยวัตถุ มีสภาพเป็นที่อาศัยของมโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุ