มีหน้าที่ธำรงไว้ซึ่งรูป มีการอุดหนุนไว้ซึ่งรูปกายเป็นเครื่องปรากฏ มีเหตุใกล้คืออาหารที่ควรแก่การบริโภค”
กายวิญญัติ
กายวิญฺญตฺตินิทฺเทเส กาเยน อตฺตโน ภาวํ วิญฺญาเปนฺตานํ กายคฺคหณานุสาเรน คหิตาย เอตาย ภาโว วิญฺญายตีติ วิญฺญตฺติ. สยํ วา กายคฺคหณานุสาเรน วิญฺญายตีติปิ วิญฺญตฺติ. “กาเยน สํวโร สาธุ, สาธุวาจาย สํวโร”ติ ๑๗ อาคโต โจปนสงฺขาโต กาโยว วิญฺญตฺติ กายวิญฺญตฺติ. กายวิปฺผนฺทเนน อธิปฺปายวิญฺญาปนเหตุตฺตา สยญฺจ ตถา วิญฺเญยฺยตฺตา กาเยน วิญฺญตฺตีติปิ กายวิญฺญตฺติ.
“ในกายวิญญัตตินิเทศวิญญัติคือ เหตุทำให้รู้ความประสงค์ที่ปรากฏโดยคล้อยตาม การสังเกตรู้กายของผู้แสดงความประสงค์ของตนทางกาย อีกนัยหนึ่ง วิญญัติ คือ รูปที่บุคคลรู้ได้โดยคล้อยตามการสังเกตรู้กาย กายวิญญัติคือวิญญัติที่เป็นร่างกายกล่าวคือร่างกายที่เคลื่อนไหวซึ่งปรากฏใน พระบาลีว่า ‘การสำรวมทางกาย เป็นการดี การสำรวมทางวาจา เป็นการดี’ อีกนัยหนึ่ง กายวิญญัติคือวิญญัติที่รู้ได้ทางกาย เพราะเป็นเหตุให้รู้ความประสงค์ ด้วยการเคลื่อนไหวทางกาย และเป็นสิ่งที่บุคคลอื่นรู้ได้เหมือนอย่างนั้น”
[คำว่า กายวิญฺญตฺติ มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- วิญญัติที่เป็นร่างกาย = กาโย เอว วิญฺญตฺติกายวิญฺญตฺติ(อวธารณบุรพบท กรรม-ธารยสมาส)
- วิญญัติที่รู้ได้ทางกาย = กาเยน วิญฺญตฺติ กายวิญฺญตฺติ (ตติยาตัปปุริสสมาส)] ๖๗๘. ตตฺถ ยา สหชาตสฺสจิตฺตชานิลธาตุยา รูปสฺส จลเน เหตุ เอกาการวิกา1รตา. ๖๗๙. กายวิญฺญตฺติ นามายํ กายทฺวารนฺติ สา มตา ตตฺถ ยา เจตนาสิทฺธา ปุญฺญาปุญฺญวสา ปน.