๖๘๐. กายกมฺมนฺติ นิทฺทิฏฺฐา สตฺถุนา สา หิเตสินา
สมฺปวตฺติ ปเนติสฺสา วจีทฺวาเรปิ ชายเต.
“ในคำว่ากายวิญญัตินั้น อาการเฉพาะของวาโยธาตุที่เกิดจากจิตซึ่งเป็นเหตุทำให้ รูปที่เกิดพร้อมกันเคลื่อนไหว ได้ชื่อว่า กายวิญญัติ และกายทวาร ส่วนเจตนาที่สำเร็จด้วยกำลังของบุญและบาปในกายทวารนั้น พระศาสดาผู้ทรง บำเพ็ญประโยชน์ตรัสเรียกว่า กายกรรม อนึ่ง ความเป็นไปของเจตนานี้ย่อมมีได้แม้ทางวจีทวาร”
[ฎีกาใหม่กล่าวสรุปว่า กายวิญญัติไม่ใช่รูปกายที่เคลื่อนไหวอยู่ และไม่ใช่วาโยธาตุแต่เป็น อาการเฉพาะของวาโยธาตุซึ่งปรากฏโดยความเป็นเหตุให้รูปกายเคลื่อนไหวได้ เหมือนความเพียรของ บุคคลผู้ยกก้อนหินใหญ่]
๖๘๑. ลภิตฺวา ปนุปตฺถมฺภํ เอกาวชฺชนวีถิยํ
เหฏฺฐาหิ ฉหิ จิตฺเตหิ วาโยธาตุสมุฏฺฐิตํ.
๖๘๒. สตฺตเมน ตุ จิตฺเตน วาโยธาตุสมุฏฺฐิตา
จาเลติ สหชํ รูปํ วิญฺญตฺติสหิตาตฺตนา.
“วาโยธาตุที่เกิดจากชวนจิตดวงที่ ๗เ มื่อได้รับเหตุค้ำจุน[อาเสวนปัจจัย]คือวาโย-ธาตุที่เกิดจากชวนจิต ๖ ดวงแรก ย่อมเป็นไปพร้อมด้วยวิญญัติจึงทำให้รูปที่เกิดร่วมกับตน เคลื่อนไหวได้”
วจีวิญญัติ
วจีวิญฺญตฺตินิทเทเส ปน-
๖๘๓. ปจฺจโย จิตฺตชาตาย อุปาทินฺนกฆฏฺฏเน
โย อาการวิกาเรโก อยํ ปถวิธาตุยา.
๖๘๔. วจีวิญฺญตฺติ วิญฺเญยฺยา สห สทฺทวสา ปน
วจีทฺวารนฺติ นิทฺทิฏฺฐา สาว สกฺยกุลินฺทุนา.