กลาปเดียว] ได้ชื่อว่ารูปที่เกิดจากจิต เพราะเป็นวิการแห่งรูปที่เกิดจากจิต”
ตตฺถ กายวิญฺญตฺติ อธิปฺปายปกาสนรสา. กายวิปฺผนฺทนเหตุภาวปจฺจุปฏฺฐานา. จิตฺต-สมุฏฺฐานวาโยธาตุปทฏฺฐานา. ตถา วจีวิญฺญตฺติอธิปฺปายปกาสนรสา. วจีโฆสสฺส เหตุภาวปจฺจุ-ปฏฺฐานา. จิตฺตสมุฏฺฐานปถวีธาตุปทฏฺฐานา.
“กายวิญญัติ มีหน้าที่แสดงความประสงค์ มีความเป็นเหตุทำให้กายไหวเป็นเครื่องปรากฏ มีวาโยธาตุที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเป็นเหตุใกล้ วจีวิญญัติ มีหน้าที่แสดงความประสงค์ มีความเป็นเหตุทำให้เปล่งเสียงเป็นเครื่องปรากฏ มีปฐวีธาตุที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเป็นเหตุใกล้”
อากาสธาตุ
๖๘๘. น กสฺสตีติ อากาโส รูปานํ วิวโร ปน
โย รูปานํ ปริจฺเฉโท สฺวากาโสติ ปวุจฺจติ.
“รูปที่ไม่ถูกขีดข่วน ชื่อว่า อากาสะ คือ ช่องว่างของรูปทั้งหลาย อนึ่ง ขอบเขตของรูปทั้งหลายนั้นเรียกว่า อากาสธาตุ”
โส รูปปริจฺเฉทลกฺขโณ. รูปปริยนฺตปกาสนรโส. รูปมริยาทปจฺจุปฏฺฐาโน อสมฺผุฏฺฐ-ภาวฉิทฺทวิวรภาวปจฺจุปฏฺฐาโน วา. ปริจฺฉินฺนรูปปทฏฺฐาโน.
“อากาสธาตุ มีลักษณะคั่นไว้ซึ่งรูปกลาป มีหน้าที่แสดงส่วนของรูป มีการจำแนกรูปเป็นเครื่องปรากฏ หรือมีความไม่กระทบกันและ ความเป็นร่องเป็นช่องเป็นเครื่องปรากฏ มีรูปที่ถูกคั่นไว้เป็นเหตุใกล้”
ลหุตารูปเป็นต้น
รูปสฺส ลหุตาทิตฺตยนิทฺเทเส-