“อนึ่ง เพื่อความไม่สงสัยในรูปเหล่านี้ ข้าพเจ้าจักกล่าวหมวดปกิณกะ คือ การ ประมวลรูป เหตุเกิดของรูปรูปที่เกิดจากกรรมเป็นต้นรูปที่มีปัจจัยปรุงแต่ง การทักท้วง และ การเฉลย พร้อมทั้งเอกวิธนัย( นัยแสดงรูปที่มีอย่างเดียว) เป็นต้นโดยย่อเ ชิญฟังเถิด”
การประมวลรูป
ตตฺถ สโมธานนฺติสพฺพเมว อิทํ รูปํ สพฺพสโมธานโต ปถวีธาตุอาโปธาตุเตโชธาตุ วาโยธาตุจกฺขายตนํ ฯเปฯ ชรตา อนิจฺจตาติอฏฺฐวีสติวิธํ จ โหติ.อิโต อญฺญํ รูปํ นาม นตฺถิ. เกจิปน มิทฺธวาทิโน “มิทฺธรูปํ นาม อตฺถี”ติวทนฺติ. เต “อทฺธา มุนีสิสมฺพุทฺโธ, นตฺถินีวรณา ตวา”ติ ๑๘ จ“ ถินมิทฺธนีวรณํ อวิชฺชานีวรณญฺจนีวรณสมฺปยุตฺตนฺ”ติ ๑๙ สมฺปยุตฺตวจนโต จ มหาปกรณปฏฺฐาเน “นีวรณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจนีวรโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชตินปุเรชาตปจฺจยา”ติ ๒๐
“อรูเปปิ กามจฺฉนฺทนีวรณํ ปฏิจฺจถินมิทฺธอุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจาวิชฺชานีวรณนฺ”ติ ๒๑เอวมาทีหิปาฬีหิ วิรุชฺฌนโต จ อรูปเมว มิทฺธนฺติปฏิกฺขิปิตพฺพา.
“ในพากย์นั้นค ำ ว่าสโมธานํ(การประมวลรูป) หมายความว่ารูปทั้งหมดนี้มี๒๘ อย่างโดยรวมรูปทุกอย่างไว้คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ จักขายตนะ ฯลฯ ความชราของรูป ความไม่เที่ยงของรูปไ ม่มีรูปอื่นนอกจากนี้ บางคนผู้เป็นมิทธวาที(กล่าวมิทธะว่าเป็นรูป) อ้างว่า“ รูปที่เป็นมิทธะมีอยู่”ท่าน เหล่านั้นควรถูกคัดค้านว่า มิทธะเป็นนามอย่างเดียว ดังพระพุทธวจนะว่า ‘พระองค์เป็นมุนีผู้ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยแท้ ทรงปราศจากนิวรณ์ธรรม’ และเพราะมีการตรัสถึงสัมปยุตตธรรมของมิทธะว่า ‘ถีนมิทธนิวรณ์และอวิชชานิวรณ์ เป็นสภาพประกอบกับนิวรณ์’ อีกทั้งมีการขัดแย้งกับพระบาลีในคัมภีร์ปัฏฐานว่า ‘ถีนมิทธะ อุทธัจจกุกกุจจะ และอวิชชานิวรณ์ ย่อมเกิดขึ้นโดยอาศัยกามฉันท-นิวรณ์แม้ในอรูปภูมิ’ พระบาลีข้างต้นเป็นคำอธิบายแห่งพระดำรัสว่า ‘นิวรณ์ธรรมย่อมเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย โดยอาศัยนิวรณ์ธรรม’”