ปญฺจกํ ทฺวารญฺเจว วตฺถุจ. วิญฺญตฺติทฺวยํ ทฺวารเมว โหติ,นว ตฺถุ. หทยวตฺถุวตฺถุเมว โหติ, นทฺวารํ. เสสํ สพฺพํ รูปํ เนว ทฺวารํ นว ตฺถุจ. ตติยจตุกฺเก อินฺทฺริยเมว หุตฺวา น ทฺวารนฺติ อิตฺถินฺทฺริยปุริสินฺทฺริยชีวิตินฺทฺริยานิ.อิมานิหิอินฺทฺริยาเนว โหนฺติ,นทฺวารานิ. เสสมนนฺตร-จตุกฺเก วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. จตุตฺถจตุกฺเก ตติยปทํ หทยวตฺถุํ สนฺธาย วุตฺตํ. เสสํ วุตฺต-นยเมว. เอวํ จตุพฺพิธํ โหตีติเวทิตพฺพํ.
“ในรูปเหล่านั้น ทิฏฐรูป คือ รูปายตนะ สุตรูป คือ สัททายตนะ มุตรูป คือ รูป ๓ อย่างอันได้แก่คันธายตนะ รสายตนะ และโผฏฐัพพายตนะ วิญญาตรูปคือรูปที่เหลือไ ด้แก่ [ปสาท]รูป๕มีจักขายตนะเป็นต้น และสุขุมรูป๑ ๖ รูปที่เป็นทั้งทวารและวัตถุ คือ [ปสาท]รูป ๕ มีจักขายตนะเป็นต้น รูปที่เป็นทวารแต่ไม่เป็นวัตถุ คือ วิญญัตติรูป ๒ รูปที่เป็นวัตถุแต่ไม่เป็นทวาร คือ หทัยวัตถุ รูปที่ไม่เป็นทั้งทวารและวัตถุ คือ รูปที่เหลือทั้งหมด ในรูปหมวด ๔ กลุ่มที่ ๓รูปที่เป็นอินทรีย์แต่ไม่เป็นทวาร คือ อิตถินทรีย์ ปุริสิน-ทรีย์ และชีวิตินทรีย์ รูปเหล่านี้เป็นอินทรีย์อย่างเดียว ไม่เป็นทวาร ข้อความอื่นในรูปหมวด ๔ ถัดไป พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้ว ในรูปหมวด ๔ กลุ่มที่ ๔[ คือรูปที่ไม่เป็นทั้งอินทรีย์และวัตถุ] บทที่ ๓[ คือคำว่า วัตถุ] หมายถึงห ทัยวัตถุ ข้อความอื่นมีนัยที่กล่าวไว้แล้ว โดยประการดังนี้ พึงทราบรูป ๔ อย่าง”
ปุน เอกชทฺวิชติชจตุชนกุโตจิชาตเภทโต, ทฺวารินฺทฺริยํ วตฺถุ จ, ทฺวารเมว หุตฺวา เนวินฺทฺริยํ นว ตฺถุจ, วตฺถุเมว หุตฺวา เนวินฺทฺริยํ นทฺวารญฺจ, อินฺทฺริยเมว หุตฺวา น วตฺถุน ทฺวารญฺจ, เนวินฺทฺริยํ นว ตฺถุนทฺวารญฺจาติเอวํ ปเภทโต ปญฺจวิธํ.
“รูปมี ๕ อย่าง โดยจำแนกเป็น
- เอกชรูป (รูปที่เกิดจากปัจจัยอย่างเดียว) ทวิชรูป (รูปที่เกิดจากปัจจัย ๒)