หทัยวัตถุ เป็นวัตถุอย่างเดียว ไม่เป็นทั้งทวารและอินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ และชีวิตินทรีย์ เป็นอินทรีย์อย่างเดียว ไม่เป็นทั้งวัตถุและ ทวาร รูปที่่เหลือไม่เป็นทั้งอินทรีย์ วัตถุ และทวาร โดยประการดังนี้ พึงทราบรูป ๕ อย่าง”
ปุน กมฺมชจิตฺตชอุตุจิตฺตชอุตุจิตฺตาหารชจตุชนกุโตจิชาตเภทโต จกฺขุวิญฺเญยฺย-โสตฆานชิวฺหากายมโนวิญฺเญยฺยวเสน ฉพฺพิธํ.
“รูปมี ๖ อย่าง โดยจำแนกเป็น
- กรรมชรูป( รูปที่เกิดจากกรรม) จิตตชรูป( รูปที่เกิดจากจิต) อุตุจิตตชรูป( รูป ที่เกิดจากอุตุและจิต) อุตุจิตตาหารชรูป (รูปที่เกิดจากอุตุ จิต และอาหาร) จตุชรูป (รูปที่ เกิดจากปัจจัย ๔ คือ กรรม จิต อุตุ และอาหาร) นกุโตจิชาตรูป (รูปที่ไม่ได้เกิดจากปัจจัย อย่างใดอย่างหนึ่ง)
- จักขุวิญเญยยรูป (รูปที่รู้ได้ด้วยจักขุวิญญาณ) โสตวิญเญยยรูป (รูปที่รู้ได้ ด้วยโสตวิญญาณ) ฆานวิญเญยยรูป( รูปที่รู้ได้ด้วยฆานวิญญาณ) ชิวหาวิญเญยยรูป( รูปที่ รู้ได้ด้วยชิวหาวิญญาณ) กายวิญเญยยรูป( รูปที่รู้ได้ด้วยกายวิญญาณ) มโนวิญเญยยรูป( รูป ที่รู้ได้ด้วยมโนวิญญาณ)” ตตฺถอ ฏฺฐินฺทฺริยานิวตฺถุจก มฺมชเมว. วิญฺญตฺติทฺวยํ จิตฺตชเมว. สทฺโท อุตุจิตฺตโช. ลหุตาทิตฺตยํ อุตุจิตฺตาหารชเมว. เสสํ เอกาทสวิธํ จตุชํ นาม. ชรตา อนิจฺจตา นกุโตจิชาตํ นาม. ทุติยฉกฺเก จกฺขุวิญฺเญยฺยํ นาม จกฺขุวิญฺญาเณน วิญฺเญยฺยํ รูปายตนํ ฯเปฯ กายวิญฺเญยฺยํ นาม โผฏฺฐพฺพายตนํ. มโนวิญฺเญยฺยํ นาม เสสา ปญฺจ โอฬาริกา จ โสฬส สุขุมรูปานิ จาติ เอกวีสติวิธํ โหติ. เอวํ ฉพฺพิธํ โหติ.
“ในรูปเหล่านั้น กรรมชรูป คือ อินทริยรูป ๘ และหทัยวัตถุ จิตตชรูป คือ วิญญัตติรูป ๒ อุตุจิตตชรูป คือ สัททรูป อุตุจิตตาหารชรูป คือ [วิการ]รูป ๓ มีลหุตารูปเป็นต้น