281ปริจเฉทที่ ๑๑ นิพพานนิเทศ ยทา สามุทฺทิกํ นาวํ สยนฺตํ สวฏากรํ
เจโฏ อาทาย คจฺเฉยฺย อถ นูน ตทา สิยา.๒๕
“เมื่อใด เด็กๆ พึงจับเรือใหญ่อันประกอบด้วยเครื่องยนต์และใบพัดก ำ ลังแล่นไปในสมุทร ไว้ได้ เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่”] ความสิ้นกิเลสอย่างเดียวไม่ใช่พระนิพพาน
อถายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา “กตมํ นุ โข อาวุโส นิพฺพานนฺ”ติ ๒๖
นิพฺพานํ ปุฏฺเฐน “โย โข อาวุโส ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย”ติ ๒๗ ราคาทีนํ ขโยว ทสฺสิโต. ตสฺมา ราคาทีนํ ขยมตฺตเมว นิพฺพานนฺติเจ. ตํ น. กสฺมา. อรหตฺตสฺสาปิ ราคาทีนํ ขยมตฺตปสงฺคโทสาปตฺติโต. กถํ. นิพฺพานํ ปุจฺฉานนฺตรเมว “กตมํ นุ โข อาวุโส อรหตฺตนฺ”ติ ๒๘ ปุฏฺเฐน “โย โข อาวุโส ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย”ติ ๒๙ ราคาทีนํ ขโยว วุตฺโต. ตสฺมา ตว มเตน อรหตฺตผลสฺสาปิ ราคาทีนํ ขยมตฺตตา ภเวยฺย. น เจตํ ยุตฺตํ อนุตฺตรสฺส โลกุตฺตร-ผลจิตฺตสฺส ราคานํ ขยมตฺตตาปชฺชนํ.ต สฺมา มา เอวํ พฺยญฺชนจฺฉายาย วเทสิ.อุภินฺนํ ปน สุตฺตานํ อตฺโถ อุปปริกฺขิตพฺโพ.
“ถามว่า : หากเป็นตามนี้ พระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดี เมื่อมีผู้ถามถึง พระนิพพานว่า‘ ผู้มีอายุพระนิพพานคืออะไร’ ได้แสดงความสิ้นไปของราคะเป็นต้นโดยกล่าว ว่า ‘ผู้มีอายุ ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ สภาวะนี้เรียกว่า พระนิพพาน’ ดังนั้น พระนิพพานจึงเป็นเพียงความสิ้นไปของราคะเป็นต้นหรือ
ตอบว่า:ไ ม่พึงกล่าวอย่างนั้น เพราะหากเป็นตามนี้ แม้อรหัตตผลก็เป็นเพียง ความสิ้นไปของราคะเป็นต้นเช่นกัน
ถามว่า:ข้อนั้นรู้ได้อย่างไร
ตอบว่า : พระสารีบุตรเมื่อมีผู้อื่นถามว่า‘ ผู้มีอายุอรหัตตผลคืออะไร’ ได้แสดง ความสิ้นไปของราคะเป็นต้นด้วยคำว่า‘ ผู้มีอายุความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ สภาวะนี้เรียกว่า อรหัตตผล’ ดังนั้นแ ม้อรหัตตผลก็ควรมีความสิ้นไปของราคะเป็นต้นตาม ความเห็นของท่านผู้ถาม และการที่โลกุตตรผลจิตซึ่งไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่ามีสภาพเป็นเพียงความ