ปริจเฉทที่ ๑
จิตตนิเทศ
(คำอธิบายจิต)
ปรมัตถธรรม ๔
๘. จิตฺตํ เจตสิกํ รูปํ นิพฺพานนฺติ นิรุตฺตโร
จตุธา เทสยี ธมฺเม จตุสจฺจปฺปกาสโน.
“พระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐ ผู้ทรงประกาศสัจจะ ๔ ทรงแสดงปรมัตถธรรม ๔ ประการ คือจิต เจตสิก รูป และนิพพาน”
ลักษณะของจิต
ตตฺถ จิตฺตนฺติ วิสยวิชานนํ จิตฺตํ.
“ในบรรดาปรมัตถธรรมเหล่านั้น คำว่า จิต มีคำอธิบายว่า จิต คือ สภาวะรู้ อารมณ์”
[คำว่า สภาวะรู้อารมณ์ หมายถึง การรับรู้สิ่งต่างๆ ที่มาปรากฏทางใจโดยผ่านทวารทั้ง๖ คือต าหูจมูกลิ้น กาย และใจ ความจริงแล้วการเห็นก็คือการที่จิตรู้รูปโดยผ่านตา การได้ยินเป็นการ ที่จิตรู้เสียงโดยผ่านหูการรู้กลิ่นเป็นการที่จิตรู้กลิ่นโดยผ่านจมูก การลิ้มรสเป็นการที่จิตรู้รสโดยผ่าน ลิ้น การสัมผัสเป็นการที่จิตรู้สัมผัสโดยผ่านร่างกาย และการรู้มโนสัมผัสเป็นการที่จิตรับรู้โดยผ่านใจ]
ความหมายของจิต
ตสฺส ปน โก วจนตฺโถ. วุจฺจเต- สพฺพสงฺคาหกวเสน ปน จินฺเตตีติ จิตฺตํ, อตฺตสนฺตานํ วา จิโนตีติปิ จิตฺตํ.