รูปาวจรวิปากจิต
อิทานิรูปาวจรวิปากจิตฺตานิวุจฺจนฺติ. ตานินิยตวตฺถุกโต เอกวิธานิ, ฌานงฺคโยค-เภทโต ปญฺจวิธานิ. กถํ. วิตกฺกวิจารปีติสุขจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ปฐมํ, วิจารปีติสุขจิตฺเต-กคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ทุติยํ,ปีติสุขจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ตติยํ,สุขจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ จตุตฺถํ, อุเปกฺขาจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ปญฺจมนฺติ อิมานิ ปญฺจปิ รูปาวจรวิปากจิตฺตานิ อุปฺปตฺติยํ ปฏิสนฺธิภวงฺคจุติวเสน ปวตฺตนฺติ.
“บัดนี้ ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงรูปาวจรวิปากจิต จิตดังกล่าวมี ๑ อย่าง โดยจิตที่มีวัตถุแน่นอน มี ๕ ดวงโดยประเภทแห่งการประกอบกับองค์ฌาน คือ วิปากจิตที่เกิดร่วมกับวิตก วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา ดวงที่ ๑ วิปากจิตที่เกิดร่วมกับวิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา ดวงที่ ๒ วิปากจิตที่เกิดร่วมกับปีติ สุข และเอกัคคตา ดวงที่ ๓ วิปากจิตที่เกิดร่วมกับสุข และเอกัคคตา ดวงที่ ๔ วิปากจิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขา และเอกัคคตา ดวงที่ ๕ รูปาวจรวิปากจิต ๕ ดวงนี้ย่อมเป็นไปในปฏิสนธิกาลด้วยอำนาจของปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติ”
อรูปาวจรวิปากจิต
อิทานิอรูปาวจรวิปากจิตฺตานิวุจฺจนฺติ. ตานิสกกุสลานิวิย อารมฺมณเภทโต จตุพฺ-พิธานิโหนฺติ.ก ถํ. อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ,วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญาสหคตํ, อากิญฺ-จญฺญายตนสญฺญาสหคตํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญาสหคตนฺติอิมานิจตฺตาริอรูปาวจร-วิปาก จิตฺตานิ.
“บัดนี้่ ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงอรูปาวจรวิปากจิต จิตเหล่านั้นมี ๔ ดวงโดยจำแนกตามอารมณ์เหมือนกุศลของตน คือ วิปากจิตที่ประกอบกับอากาสานัญจายตนสัญญา ดวงหนึ่ง