๘๑๖. เสสานุสฺสติโย สญฺญา ววตฺถานนฺติ เต ทส
อุปจารวหา วุตฺตา เสสา เต อปฺปนาวหา.
“ถามว่า : ในกรรมฐานเหล่านี้ กรรมฐานที่ได้ถึงอุปจารสมาธิ มีกี่ประเภท ตอบว่า : กรรมฐานที่ได้ถึงอุปจารสมาธินั้นมี๑๐ คืออ นุสสติกรรมฐาน ๘ เว้น อานาปานสติและกายคตาสติอาหาเรปฏิกูลสัญญา และจตุธาตุววัตถาน กรรมฐาน [๓๐] ที่เหลือ ย่อมสำเร็จได้ถึงอัปปนาสมาธิ”
[ในบาทที่ ๒ ฉบับมหาจุฬาฯ และฉบับมูลนิธิภูมิพโลฯ มีรูปตามฉบับฉัฏฐสังคายนาว่า เตรส แต่ควรมีรูปว่า เต ทส จึงจะถูกต้อง ฉบับเทวนาครีมีรูปว่า ววตฺถานนฺติเม ทส มีความหมาย เหมือนกัน]
กรรมฐาน ๑๑ ทำให้เกิดรูปฌาน
๘๑๗. อปฺปนายาวเหเสฺวตฺถก สิณานิ ทสาปิ จ
อานปานสตี เจว จตุกฺกชฺฌานิกา อิเม.
“ในกรรมฐานที่ถึงอัปปนาสมาธินั้นก สิณ ๑๐ และอานาปานสติย่อมทำให้เกิดรูป-ฌาน ๔ [ตามจตุกกนัย หรือรูปฌาน ๕ ตามปัญจกนัย]”
กรรมฐาน ๑๑ ทำให้เกิดปฐมฌาน
๘๑๘. อสุภานิ ทส เจตฺถ ตถา กายคตาสติ
เอกาทส อิเม ธมฺมา ปฐมชฺฌานิกา สิยุํ.
“กรรมฐาน ๑๑ เหล่านี้ คือ อสุภะ ๑๐ และกายคตาสติ ย่อมทำให้ปฐมฌานเกิด ขึ้นได้”
กรรมฐานที่ทำให้เกิดรูปฌานเบื้องต่ำ ๓ และฌานที่ ๔
๘๑๙. อาทิพฺรหฺมวิหาราติ ติกชฺฌานวหา ตโย
จตุตฺถาปิ จ อารุปฺปา จตุตฺถชฺฌานิกา มตา.