กำหนดด้วยการเพ่งดู กรรมฐานอื่นในกายคตาสตินี้ พึงกำหนดด้วยการท่องด้วยวาจา”
๘๒๙. อานาปานสตี เอตฺถผุฏฺเฐน ปริทีปิตา
วาโยกสิณเมเวตฺถทิฏฺฐผุฏฺเฐน คยฺหติ.
“อานาปานสติ พึงกำหนดด้วยการกระทบ วาโยกสิณ พึงกำหนดด้วยการเพ่งดูและกระทบ”
๘๓๐. สุเตเนว คเหตพฺพา เสสา อฏฺฐารสาปิ จ
อุเปกฺขา อปฺปมญฺญา จ อรูปา เจว ปญฺจิเม.
๘๓๑. อาทิโตว คเหตพฺพา น โหนฺตีติ ปกาสิตา
ปญฺจตึสาวเสสานิ คเหตพฺพานิ อาทิโต.
“กรรมฐานอื่น ๑๘ อย่าง พึงกำหนดด้วยการท่องด้วยวาจาเท่านั้น กรรมฐาน ๕ อย่างเหล่านี้ คืออุเบกขาพรหมวิหาร และอรูปกรรมฐาน [๔] ไม่ พึงกำหนดในเบื้องต้น กรรมฐานที่เหลือ ๓๕ อย่าง พึงกำหนดแต่ต้น”
[ผู้ที่เริ่มต้นปฏิบัติธรรม ต้องเจริญกรรมฐานตั้งแต่ปฐมฌานไปถึงจตุตถฌาน จึงจะเจริญอรูป-กรรมฐานต่อไปได้ จะเริ่มเจริญอรูปกรรมฐานทันทีไม่ได้ ส่วนอุเบกขาพรหมวิหารก็เป็นไปในทำนอง เดียวกันคือต้องเจริญเมตตา กรุณา และมุทิตามาก่อน]
กรรมฐานที่ก่อให้เกิดฌานต่างๆ
๘๓๒. กมฺมฏฺฐาเนสุ เหเตสุ อากาสกสิณํ วินา
กสิณา นว โหนฺเต จ อรูปานํ ตุ ปจฺจยา.
“ในกรรมฐานเหล่านี้ กสิณ ๙ ยกเว้นอากาสกสิณ เป็นปัจจัยแก่อรูปฌาน”
๘๓๓. ทสาปิ กสิณา โหนฺติ อภิญฺญานํ ตุ ปจฺจยา
ตโย พฺรหฺมวิหาราปิ จตุกฺกสฺส ภวนฺติ ตุ.