วิตกเป็นปฏิปักษ์ต่อถีนมิทธะ
๙๑๔. สวิปฺผาริกภาเวน เนกฺขมฺมาทิปวตฺติโต
“วิตกฺโก ถินมิทฺธสฺสป ฏิปกฺโข”ติ วณฺณิโต.
“ท่านกล่าวว่าวิตกเป็นปฏิปักษ์ต่อถีนมิทธะ เพราะการก่อให้เกิดปฐมฌานเป็นต้น ด้วยการขวนขวาย[ในการนำสัมปยุตตธรรมเข้าสู่อารมณ์]”
สุขเป็นปฏิปักษ์ต่ออุทธัจจะและกุกกุจจะ
๙๑๕. อวูปสนฺตภาวสฺส สยญฺเจวาติสนฺตโต
“สุขํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ- ทฺวยสฺส ปฏิปกฺขกํ”.
“สุขเป็นปฏิปักษ์ต่ออุทธัจจะและกุกกุจจะที่มีสภาพไม่สงบ เพราะมีสภาพสงบยิ่ง”
วิจารเป็นปฏิปักษ์ต่อวิจิกิจฉา
๙๑๖. มติยา อนุรูปตฺตา “อนุมชฺชนลกฺขโณ
วิจาโร วิจิกิจฺฉาย ปฏิปกฺโข”ติ ทีปิโต.
“ท่านแสดงว่าวิจารที่มีลักษณะเคล้าคลึง[อารมณ์]เป็นปฏิปักษ์ต่อวิจิกิจฉา เพราะ มีสภาพคล้อยตามปัญญา”
การเข้าฌานสมาบัติ
๙๑๗. ปญฺจงฺควิปฺปยุตฺตํ ตํ ฌานํ ปญฺจงฺคสํยุตํ
สิวํ ติวิธกลฺยาณํ ทสลกฺขณสํยุตํ.
๙๑๘. เอวญฺจาธิคตํ โหติ ปฐมํ เตน โยคินา
สุจิรฏฺฐิติกาเมน ตสฺส ฌานสฺส สพฺพโส.
๙๑๙. ตํ สมาปชฺชิตพฺพํ ตุ วิโสเธตฺวาน ปาปเก
ตํ สมาปชฺชโต ตสฺสสุจิรฏฺฐิติกํ ภเว.
“ปฐมฌานนั้นที่ปราศจากนิวรณ์ ๕ ประกอบด้วยองค์ฌาน ๕ [มีวิตกเป็นต้น]