๑๐๒๘. อปฺปนาย นโยเปตฺถ เหฏฺฐา วุตฺตนยูปโม
อปิเจตฺถ วิเสโสยํ เวทิตพฺโพ วิภาวินา.
“นัยของอัปปนาในอรูปฌานที่ ๔ นี้ เช่นกับนัยที่ได้กล่าวไว้แล้ว แต่บัณฑิตพึง ทราบความแตกต่างดังต่อไปนี้”
๑๐๒๙. “อโห สนฺตา วตายนฺ”ติ สมาปตฺติ ปทิสฺสติ
ยา ปนาภาวมตฺตมฺปิ กตฺวา ฐสฺสติ โคจรํ.
๑๐๓๐. สนฺตารมฺมณตาเยว “สนฺตายนฺ”ติ วิปสฺสติ
สนฺตโต เจ มนกฺกาโร กถญฺจ สมติกฺกโม.
๑๐๓๑. อนาปชฺชิตุกามตฺตา โหเตว สมติกฺกโม
“สมาปชฺชามหเมต”- มิจฺจาโภโค น วิชฺชติ.
“ถามว่า : สมาบัติที่รับเอาอภาวบัญญัติเป็นอารมณ์แล้วตั้งอยู่ได้ ย่อมปรากฏ[แก่ ผู้บรรลุ]ว่า โอหนอ สมาบัตินี้สงบยิ่ง เธอย่อมกำหนดว่าสมาบัตินี้สงบ เพราะมีอารมณ์สงบ ถ้าเธอกำหนดว่าสงบ การล่วงพ้นอรูปฌานที่ ๓ จะมีได้อย่างไร ตอบว่า : การล่วงพ้นย่อมมีได้ด้วยการไม่ปรารถนาจะเข้าฌานดังกล่าวนั้น เธอ ปราศจากความใส่ใจว่า เราจะเข้าอรูปฌานที่ ๓ นี้”
๑๐๓๒. สนฺตโต ตํ กโรนฺโต หิ มนสา สุขุมํ ปรํ
อสญฺญํ ปนาทุพฺพลฺยํ ปาปุณาติ มหคฺคตํ.
“โดยแท้จริงแล้วเ มื่อเธอกำหนดรู้อรูปฌานที่ ๓นั้นว่าเป็นธรรมสงบ ย่อมบรรลุ มหัคคตจิตซึ่งมีกำลังปราศจากสัญญา”
[เมื่อพระราชาทอดพระเนตรหัตถกรรมที่วิจิตรงดงาม ทรงชมเชยว่าน่าอัศจรรย์ แต่ไม่ ทรงปรารถนาจะสละราชสมบัติแล้วไปทำอาชีพหัตถกรรม เพราะราชสมบัติเลอเลิศกว่าฉันใด นักปฏิบัติ แม้จะชมเชยอรูปฌานที่ ๓ ว่าเป็นธรรมสงบ ก็ไม่ปรารถนาจะเข้าฌานดังกล่าว เพราะอรูปฌานที่ ๔ เป็นฌานเลิศกว่า การกำหนดรู้อรูปฌานที่ ๓ว่าเป็นธรรมสงบนี้ทำให้ล่วงพ้นอรูปฌานนั้นแล้วบรรลุอรูป-