กุศลจิต สเหตุกกิริยาจิต ๘ ดวงนี้ คือ จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบกับปัญญา ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบกับปัญญา มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบกับปัญญา ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบกับปัญญา มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบกับปัญญา ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบกับปัญญา มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบกับปัญญา ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตที่เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบกับปัญญา มีสังขาร ดวงหนึ่ง จิตทั้ง ๘ ดวงนี้ ชื่อว่า สเหตุกกิริยาจิต จิตเหล่านี้ย่อมเกิดขึ้นแก่พระขีณาสพเท่านั้นโดยเนื่องด้วยทานเป็นต้น ตามสมควร โปรดทราบสเหตุกกิริยาจิตอย่างนี้”
อเหตุกกิริยจิตฺตํ ปน ติวิธํ กิริยาเหตุกมโนธาตุอุเปกฺขาสหคตาวชฺชนจิตฺตํ,กิริยา-เหตุกมโนวิญฺญาณธาตุโสมนสฺสสหคตํ หสิตุปฺปาทจิตฺตํ,กิริยาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุอุเปกฺขา-สหคตํ โวฏฺฐพฺพนจิตฺตนฺติ.
“อเหตุกกิริยาจิต มี ๓ ดวง คือ จิตที่พิจารณาอารมณ์[ทางปัญจทวาร] อันเป็นกิริยาอเหตุกมโนธาตุ เกิดร่วมกับ อุเบกขาเวทนา ดวงหนึ่ง จิตที่ทำให้เกิดการยิ้มอันเป็นกิริยาอเหตุกมโนวิญญาณธาตุเกิดร่วมกับโสมนัส-เวทนา ดวงหนึ่ง จิตที่พิจารณาอารมณ์[ทางมโนทวาร] อันเป็นกิริยาอเหตุกมโนวิญญาณธาตุเกิดร่วม กับอุเบกขาเวทนา ดวงหนึ่ง”
ตตฺถกิริยาเหตุกมโนธาตุอุเปกฺขาสหคตา หทยวตฺถุํ นิสฺสาย จกฺขุทฺวาเร อิฏฺฐอิฏฺฐ-มชฺฌตฺตอนิฏฺฐอนิฏฺฐมชฺฌตฺเตสุ รูปารมฺมเณสุ เยน เกนจิ ปสาเท ฆฏฺฏิเต ตํ ตํ อารมฺมณํ