คำลงท้ายปริจเฉท
๑๑๖๙. วิวิธตฺถวณฺณปเทหิ สมฺปนฺนํ
มธุรตฺถมตินีหรํ คนฺถํ
โสตุชนสฺส หทยปีติกรํ สุเณยฺย โกจิ มนุโช สเจตโน.
“ผู้ใดจักไม่ตั้งใจฟังปกรณ์นี้ที่ถึงพร้อมด้วยกลุ่มอรรถและกลุ่มศัพท์นานัปการ ซึ่ง นำเนื้อความอันไพเราะมาให้ และก่อให้เกิดความปีติโสมนัสแก่ผู้ฟังหรือ”
[กลุ่มอรรถ มี ๖ ประการ คือ
- สังกาสนาอรรถแสดงโดยสังเขป เช่นอุปาทิยมาโน โข ภิกฺขุพทฺโธ มารสฺส. อนุปา-ทิยมาโน มุตฺโต ปาปิมโต๖๑ (ดูกรภิกษุ ผู้ยึดมั่นย่อมถูกมารครอบงำ ส่วนผู้ไม่ยึดมั่นย่อมพ้นจากมาร ได้)
- ปกาสนาอรรถแสดงไว้ก่อน, อรรถที่เป็นหัวข้อเ ช่นส พฺพํ ภิกฺขเว อาทิตฺตํ ๖๒ (ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งปวงถูกเผาอยู่)
- วิวรณา อรรถอธิบาย เช่น รูปํ โข ภิกฺขุ อุปาทิยมาโน พทฺโธ มารสฺส อนุปาทิยมาโน มุตฺโต ปาปิมโต. เวทนํ...สญฺญํ...สงฺขาเร...วิญฺญาณํ อุปาทิยมาโน พทฺโธ มารสฺส อนุปาทิยมาโน มุตฺโต ปาปิมโต๖๓ (ดูกรภิกษุ ผู้ยึดมั่นรูปย่อมถูกมารครอบงำ ส่วนผู้ไม่ยึดมั่นย่อมพ้นจากมารได้ ผู้ ยึดมั่นเวทนา...สัญญา...สังขาร...วิญญาณย่อมถูกมารครอบงำ ส่วนผู้ไม่ยึดมั่นย่อมพ้นจากมารได้), กิญฺจ ภิกฺขเว สพฺพํ อาทิตฺตํ.จ กฺขุภิกฺขเว อาทิตฺตํ.รูปา อาทิตฺตา๖๔ (ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งปวงถูก เผาอยู่คืออะไร จักขุถูกเผาอยู่ รูปถูกเผาอยู่)
- วิภชนา อรรถจำแนก เช่น กตมญฺจ ภิกฺขเว รูปํ. จตฺตาโร จ มหาภูตา จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทายรูปํ.อิทํ วุจฺจติภิกฺขเว รูปํ ๖๕ (ดูกรภิกษุทั้งหลาย รูปมีอะไรบ้าง คือมหาภูตรูป๔ และอุปาทายรูปที่อาศัยมหาภูตรูปนั้น ทั้งหมดนี้เรียกว่า รูป), เกน อาทิตฺตํ. ราคคฺคินา โทสคฺคินา โมหคฺคินา ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิปริเทเวหิทุกฺเขหิโทสนสฺเสหิอุปายาเสหิ อาทิตฺตํ ๖๖ (ธรรม ทั้งปวงถูกอะไรเผาอยู่ ถูกไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ ความเกิด ความแก่ ความตาย ความ โศก ความคร่ำครวญ ความทุกข์กาย ความโทมนัส และความคับแค้นใจเผาอยู่)