สภาวะรู้โดยประการต่างๆ ชื่อว่า ปัญญา อีกนัยหนึ่ง ความรู้โดยประการต่างๆ ชื่อว่า ปัญญา”
[คำว่า ปญฺญา มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- สภาวะรู้โดยประการต่างๆ = ปกาเรน ชานาตีติ ปญฺญา (ลง อ ปัจจัยในกัตตุสาธนะ)
- ความรู้โดยประการต่างๆ = ปกาเรน ชานนา ปญฺญา (ลง อ ปัจจัยในภาวสาธนะ)]
ความต่างกันของสัญญา วิญญาณ และปัญญา
๑๑๗๔. สญฺญาวิญฺญาณปญฺญานํ โก วิเสโส กิมนฺตรํ
สญฺญาวิญฺญาณปญฺญานํ ชานนตฺเต สเมปิ จ.
๑๑๗๕. ยา สญฺชานนมตฺตํวส ญฺญา นีลาทิโต ปน
ลกฺขณปฺปฏิเวธํ ตุ กาตุํ สกฺโกติ เนว สา.
๑๑๗๖. วิญฺญาณํ ปน ชานาติ นีลปีตาทิโคจรํ
สกฺโกติปิ อนิจฺจาทิ-ล กฺขณํ ปฏิวิชฺฌิตุํ.
๑๑๗๗. อุสฺสกฺกิตฺวา น สกฺโกติ มคฺคํ ปาเปตุเมว ตํ
ปญฺญา วุตฺตนยํ กาตุํ สกฺโกติ ติวิธมฺปิ ตํ.
“ถามว่า:สัญญา วิญญาณ และปัญญา ต่างกันอย่างไร ตอบว่า: แ ม้สัญญา วิญญาณ และปัญญาจะรู้[อารมณ์]เหมือนกันแ ต่สัญญาเป็น เพียงการหมายรู้ว่าเป็นสีเขียวเป็นต้นไ ม่อาจแทงตลอดไตรลักษณ์ได้ วิญญาณย่อมรู้อารมณ์ มีสีเขียวและสีเหลืองเป็นต้น ทั้งแทงตลอดไตรลักษณ์มีความไม่เที่ยงเป็นต้นได้ แต่ไม่อาจ ขวนขวายเพื่อให้บรรลุมรรคได้ ส่วนปัญญาทำหน้าที่ทั้งสามอย่างนั้นได้”
ลักษณะเป็นต้นของปัญญา
๑๑๗๘. อิเมสํ ปน ติณฺณมฺปิ วิเสโส สมุทีริโต
สพฺเพสํ ปน ธมฺมานํ สภาวปฏิเวธนํ.
๑๑๗๙. ลกฺขณํ ปน ปญฺญาย ลกฺขณญฺญูหิ ทีปิตํ
สมฺโมหนนฺธการสฺสวิทฺธํสนรสา มตา.