- อรรถปฏิสัมภิทา ปัญญาอันแตกฉานในผล คือ ผลทั้งหมดที่เกิดจากเหตุ วิบาก กิริยา นิพพาน และอรรถแห่งพระบาลี
- ธรรมปฏิสัมภิทา ปัญญาอันแตกฉานในเหตุ คือ เหตุทั้งหมดที่ก่อให้เกิดผล กุศล อกุศล อริยมรรค และพระบาลี
- นิรุตติปฏิสัมภิทา ปัญญาอันแตกฉานในนิรุตติ คือ ภาษาบาลี
- ป ฏิภาณปฏิสัมภิทา ปัญญาอันแตกฉานในญาณทั้งสามข้างต้น]
๑๑๘๗. ยํ กิญฺจิ ปจฺจยุปฺปนฺนํ วิปากา จ กฺริยา ตถา
นิพฺพานํ ภาสิตตฺโถ จ ปญฺเจเต อตฺถสญฺญิตา.
“ธรรม ๕ อย่างนี้ คือ ผลที่เกิดจากเหตุอย่างใดอย่างหนึ่ง วิบาก กิริยา นิพพาน และอรรถแห่งพระบาลีชื่อว่า อรรถ (ผล)”
[ผลทั้ง ๕ อย่างนี้จำแนกโดยย่อเป็นผล ๓ อย่าง คือ
- ผลที่บุคคลทำให้เกิดขึ้น( นิพฺพตฺเตตพฺพผล) คือ ผลทั้งหมดที่เกิดจากเหตุวิบาก และ กิริยา
- ผลที่พึงบรรลุ(ปตฺตพฺพผล) คือ พระนิพพาน เพราะเป็นผลที่พระพุทธเจ้า พระปัจเจก-พุทธเจ้า และพระอริยบุคคลพึงบรรลุ
- ผลที่พึงแนะนำ (ญาเปตพฺพผล) คือ อรรถแห่งพระบาลีเพราะเป็นข้อความที่พระพุทธเจ้า พึงแนะนำให้ผู้อื่นรู้ตาม]
๑๑๘๘. ผลนิพฺพตฺตโก เหตุ อริยมคฺโค จ ภาสิตํ
กุสลากุสลญฺเจติ ปญฺเจเต ธมฺมสญฺญิตา.
“ธรรม ๕ อย่างนี้ คือ เหตุที่ก่อให้เกิดผล กุศล อกุศล อริยมรรค และพระบาลี ชื่อว่า ธรรม (เหตุ)”
[เหตุทั้ง ๕ อย่างนี้จำแนกโดยย่อเป็นเหตุ ๓ อย่าง คือ
- เหตุทำให้เกิดผล (นิพฺพตฺตกเหตุ) คือ เหตุทั้งหมดที่ก่อให้เกิดผล กุศล และอกุศล