“จิตที่ยังการยิ้มให้เกิดขึ้นมี๑๓ ดวง คือกุศลจิตและอกุศลจิตที่เกิดร่วมกับโสมนัส ๘ ดวง และกิริยาจิตที่เกิดร่วมกับโสมนัส ๕ [กามาวจรกิริยาโสมนัส ๕]”
๕๗. ปุถุชฺชนา หสนฺเตตฺถจิตฺเตหิ ปน อฏฺฐหิ
ฉหิ เสขา อเสขา จ หสนฺติ ปน ปญฺจหิ.
“ในบรรดาจิตเหล่านี้ ปุถุชนยิ้มด้วยจิต ๘ ดวง พระเสกขบุคคลยิ้มด้วยจิต ๖ ดวง พระอเสกขบุคคลยิ้มด้วยจิต ๕ ดวง”
รูปาวจรกิริยาจิต
อิทานิรูปาวจรกิริยจิตฺตานิโหนฺติ.วิตกฺกวิจารปีติสุขจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ปฐมํ, วิจารปีติสุขจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ทุติยํ,ปีติสุขจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ตติยํ,สุขจิตฺเตกคฺคตา-สมฺปยุตฺตํ จตุตฺถํ,อุเปกฺขาจิตฺเตกคฺคตาสมฺปยุตฺตํ ปญฺจมนฺติอิมานิปญฺจรูปาวจรกิริยจิตฺตานิ.
“บัดนี้ ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงรูปาวจรกิริยาจิต กิริยาจิตดวงที่ ๑ ที่เกิดร่วมกับวิตก วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา ดวงหนึ่ง กิริยาจิตดวงที่ ๒ ที่เกิดร่วมกับวิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา ดวงหนึ่ง กิริยาจิตดวงที่ ๓ ที่เกิดร่วมกับปีติ สุข และเอกัคคตา ดวงหนึ่ง กิริยาจิตดวงที่ ๔ ที่เกิดร่วมกับสุข และเอกัคคตา ดวงหนึ่ง กิริยาจิตดวงที่ ๕ ที่เกิดร่วมกับอุเบกขา และเอกัคคตา ดวงหนึ่ง จิต ๕ ดวงนี้ ชื่อว่า รูปาวจรกิริยาจิต”
อรูปาวจรกิริยาจิต
อิทานิ อรูปาวจรกิริยจิตฺตานิ วุจฺจนฺติ. อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ, วิญฺ-ญาณญฺจายตนสญฺญาสหคตํ, อากิญฺจญฺญายตนสญฺญาสหคตํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญา-สหคตนฺติ อิมานิจตฺตาริอรูปาวจรกิริยจิตฺตานิ.อิมานิปน รูปารูปกิริยจิตฺตานิสกสกภูมิ-กุสลสทิสานิ. เกวลํ ปเนตานิกิริยจิตฺตานิขีณาสวานํเยว อุปฺปชฺชนฺติ.กุสลานิปน เสขปุถุชฺ-