[คำว่า วิตกฺก มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- สภาวะตรึก = วิตกฺเกตีติ วิตกฺโก (ลง ณ ปัจจัยในกัตตุสาธนะ)
- ความตรึก = วิตกฺกนํ วิตกฺโก (ลง ณ ปัจจัยในภาวสาธนะ)]
สฺวายํ อารมฺมเณ จิตฺตสฺสอ ภินิโรปนลกฺขโณ, อาหนนปริยาหนนรโส, อารมฺมเณ จิตฺตสฺส อานยนปจฺจุปฏฺฐาโน.
“วิตก มีสภาพยกจิตไว้ในอารมณ์ มีหน้าที่เริ่มกระทบอารมณ์และกระทบอารมณ์โดยรอบ มีการนำจิตมาไว้ในอารมณ์เป็นเครื่องปรากฏ”
อารมฺมเณ เตน จิตฺตํ วิจรตีติวิจาโร, วิจรณํ วา วิจาโร. อนุสญฺจรณนฺติวุตฺตํ โหติ.
“วิจาร คือ สภาวะทำให้จิตตรองอารมณ์ อีกนัยหนึ่ง วิจาร คือ ความตรอง ความหมายก็คือ การตามแล่นไป[ในอารมณ์]”
[คำว่า วิจาร มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- สภาวะทำให้จิตตรองอารมณ์ = อารมฺมเณ เตน จิตฺตํ วิจรตีติ วิจาโร (ลง ณ ปัจจัย ในกรณสาธนะ)
- ความตรอง = วิจรณํ วิจาโร (ลง ณ ปัจจัยในภาวสาธนะ)]
สฺวายํ อารมฺมณานุมชฺชนลกฺขโณ. ตตฺถ สหชาตานุโยชนรโส. จิตฺตสฺสอ นุปพนฺธ-ปจฺจุปฏฺฐาโน.
“วิจาร มีสภาพเคล้าคลึงอารมณ์ มีหน้าที่ยังธรรมที่เกิดร่วมให้ประกอบในอารมณ์ได้เสมอ มีการติดตามจิตเป็นเครื่องปรากฏ”
ปินยตีติ ปีติ. สา สมฺปิยายนลกฺขณา, กายจิตฺตปีณนรสา ผรณรสา วา, โอทคฺย-ปจฺจุปฏฺฐานา.
“ปีติ คือ สภาวะทำให้อิ่มเอิบ