[ฎีกาใหม่อธิบายว่า เจตสิกทั้ง๓คืออิสสา มัจฉริยะ และกุกกุจจะ ไม่เกิดร่วมกันเพราะ มีอารมณ์ต่างกันก ล่าวคืออิสสารับเอาสมบัติของผู้อื่นเป็นอารมณ์ มัจฉริยะรับเอาความไม่เสมอกับ คนอื่นในสมบัติของตนเป็นอารมณ์ ส่วนกุกกุจจะรับเอาทุจริตที่ได้กระทำแล้วหรือสุจริตที่ยังมิได้กระทำ เป็นอารมณ์]
ตตฺถทุฏฺฐุมโนติทุมโน. ทุมนสฺส ภาโว โทมนสฺสํ. โทมนสฺสเวทนาเยตํ อธิวจนํ.ตํ อนิฏฺฐารมฺมณานุภวนลกฺขณํ,อ นิฏฺฐาการสมฺโภครสํ, เจตสิกาพาธปจฺจุปฏฺฐานํ, เอกนฺเตเนว หทยวตฺถุปทฏฺฐานํ.
“ในพากย์นั้น คำว่า ทุมนะ คือ จิตไม่ดี คำว่า โทมนัสสะ คือ ภาวะแห่งจิตไม่ดี คำนี้เป็นชื่อของโทมนัสเวทนา โทมนัสมีสภาพเสวยอารมณ์ที่ไม่น่าปรารถนา มีหน้าที่เสวยอารมณ์โดยอาการไม่ปรารถนา มีความไม่สบายทางใจเป็นเครื่องปรากฏ มีหทัยวัตถุเป็นเหตุใกล้แน่นอน”
[ทุกฉบับมีรูปต่อจากคำว่า โทมนสฺสเวทนาเยตํ อธิวจนํ (คำนี้เป็นชื่อของโทมนัสเวทนา) ว่า เตน สหคตํ โทมนสฺสสหคตํ (คำว่า โทมนัสสสหคตะ คือจิตที่เกิดร่วมกับโทมนัส) แต่ผู้แปลคิดว่าไม่ จำเป็นต้องมีประโยคนี้ จึงตัดออกเสีย]
ทุสฺสนฺติ เตน, สยํ วา ทุสฺสติ, ทุสฺสนมตฺตเมว วา ตนฺติ โทโส.
“โทสะ คือ สภาวะทำให้ประทุษร้าย อีกนัยหนึ่ง โทสะ คือ สภาวะประทุษร้าย อีกนัยหนึ่ง โทสะ คือ ความประทุษร้าย”
[คำว่า โทส มีความหมาย ๓ ประการ คือ
- สภาวะทำให้ประทุษร้าย = ทุสฺสนฺติ เตนาติ โทโส (ลง ณ ปัจจัยในกรณสาธนะ)
- สภาวะประทุษร้าย = ทุสฺสตีติ โทโส (ลง ณ ปัจจัยในกัตตุสาธนะ)