อุเปกฺขาเวทนา สญฺญา เจตนา วิตกฺโก วิจาโร วีริยํ ชีวิตํ จิตฺตฏฺฐิติอหิริกํ อโนตฺตปฺปํ โมโห วิจิกิจฺฉาติสรูเปนาคตา เตรส. อุทฺธจฺจํ มนสิกาโรติเทฺว เยวาปนกา นิยตา. เตหิสทฺธึ ปนฺนรส โหนฺติ.
“ในโมหมูลจิต ๒ ดวง ลำดับแรก เจตสิกที่ประกอบในจิตดวงที่ ๑๑ อันเกิดร่วมกับ วิจิกิจฉา มี๑๓ ดวง ตรัสไว้โดยระบุชื่อว่าผัสสะ อุเบกข เวทนา สัญญา เจตนา วิตก วิจาร วิริยะ ชีวิตินทรีย์ จิตตัฏฐิติ(เอกัคคตา) อหิริกะ อโนตตัปปะ โมหะ และวิจิกิจฉา พร้อมด้วย เยวาปนกเจตสิกแน่นอน ๒ ดวง คืออุทธัจจะ และมนสิการ รวมเป็น ๑๕ ดวง”
ตตฺถ ปวตฺตฏฺฐิติมตฺตา เอกคฺคตา.
“เอกัคคตาในจิตที่ประกอบกับวิจิกิจฉานั้นเ ป็นเพียงความตั้งอยู่คือการดำเนินไป [ของจิต]”
[ฎีกาใหม่อธิบายว่า เอกัคคตาที่ประกอบในวิจิกิจฉาสหคตจิต เหมือนการตั้งอยู่ชั่วขณะของ เปลวไฟในที่ปราศจากลม ไม่จัดเป็นสมาธิมรรคและสมาธิพละเป็นต้น เพราะไม่มีอธิโมกข์]
วิคตา จิกิจฺฉาติ วิจิกิจฺฉา. สภาวํ วิจินนฺโต เอตาย กิจฺฉติ กิลมตีติ วิจิกิจฺฉา.
“วิจิกิจฉา คือ สภาวะปราศจากการแก้ไข อีกนัยหนึ่ง วิจิกิจฉา คือ สภาวะที่ทำให้ผู้ใคร่ครวญสภาวธรรมลำบากใจ”
[คำว่า วิจิกิจฺฉา มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- สภาวะรักษาด้วยปัญญาไม่ได้ =วิคตา จิกิจฺฉา เอตายาติวิจิกิจฺฉา (วิศัพท์ +จิกิจฺฉา ศัพท์ปัญจมีตัปปุริสสมาส)
- สภาวะทำให้ผู้ใคร่ครวญสภาวธรรมลำบากใจ = วิจินํ กิจฺฉา วิจิกิจฺฉา (วิจินศัพท์ + กิจฺฉา ศัพท์ ทุติยาตัปปุริสสมาส)]
สา สํสยลกฺขณา, กมฺปนรสา, อนิจฺฉยปจฺจุปฏฺฐานา, อโยนิโสมนสิการปทฏฺฐานา. เสสา วุตฺตนยา เอว.