Abhidhammāvatāra

คัมภีร์อภิธัมมาวตาร

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 83 | >>

[เจตสิก ๓๓ ดวงที่ประกอบในกามาวจรวิปากจิต ๒ ดวงแรก คือ อัญญสมานเจตสิก ๑ โสภณเจตสิก ๒๐ (เว้นวิรตี๓อัปปมัญญา ๒) ในกามาวจรวิปากจิตอื่นพึงทราบตามสมควร]

อเหตุกจิตฺตสมฺปยุตฺตา ปน อเหตุกา. เตสุ จกฺขุวิญฺญาณสมฺปยุตฺตา ตาว ผสฺโส อุเปกฺขาเวทนา สญฺญา เจตนา ชีวิตํ จิตฺตฏฺฐิตีติสรูเปนาคตา ฉ, มนสิกาเรน จ สตฺต โหนฺติ. โสตฆานชิวฺหากายวิญฺญาณสมฺปยุตฺตาปิ สตฺต สตฺเตว เจตสิกา. ตตฺถ กายวิญฺญาณสมฺป-ยุตฺเตสุ ปน อุเปกฺขาฐาเน สุขเวทนา ปวิฏฺฐา. สา กายิกสาตลกฺขณา, ปีณนรสา. เสสา วุตฺต-นยา เอว.

“อเหตุกวิปากเจตสิก คือ [วิปาก]เจตสิกที่ประกอบในอเหตุกจิต ในเจตสิกเหล่านั้นล ำ ดับแรก เจตสิกที่ประกอบในจักขุวิญญาณ ตรัสไว้ ๖ ดวง โดยระบุชื่อคือผัสสะ อุเบกขาเวทนา สัญญา เจตนา ชีวิตินทรีย์ และจิตตัฏฐิติ(เอกัคคตา) และรวมเป็น๗พ ร้อมทั้งมนสิการ เจตสิกที่ประกอบในโสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ และกายวิญญาณ ก็มีอย่างละ ๗ ดวง ในเจตสิกที่ประกอบในกายวิญญาณ สุขเวทนาเข้าแทนที่อุเบกขาเวทนา สุขเวทนา มีสภาพสำราญทางกาย มีหน้าที่อิ่มเอิบ ข้อที่เหลือมีนัยที่กล่าวไว้แล้ว”

๘๔. อิฏฺฐารมฺมณโยคสฺมึ จกฺขุวิญฺญาณกาทิสุ
สติ กสฺมา อุเปกฺขาว วุตฺตา จตูสุ สตฺถุนา.
๘๕. อุปาทาย จ รูเปน อุปาทารูปเก ปน
สงฺฆฏฺฏนานิฆํสสฺสทุพฺพลตฺตาติ ทีปเย.

“ถามว่า:เ มื่ออารมณ์เป็นอิฏฐารมณ์ในจักขุวิญญาณจิตเป็นต้น เหตุใดพระศาสดา จึงตรัสอุเบกขาเวทนาเท่านั้นในจิต ๔ ดวงนี้ [จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ และ ชิวหาวิญญาณ]”

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka