มหาปรินิพพานสูตร

สรุปเนื้อหา มหาปรินิพพานสูตร โดยย่อ

มหาปรินิพพานสูตร เป็นพระสูตรลำดับที่ ๑๖ ในทีฆนิกาย มหาวรรค แห่งพระสุตตันตปิฎก ซึ่งเป็นพระสูตรที่ยาวที่สุดในพระไตรปิฎกภาษาบาลี. พระสูตรนี้เป็นบันทึกรายละเอียดเหตุการณ์ในช่วงท้ายแห่งพระชนมชีพของพระพุทธเจ้า ตั้งแต่การเสด็จจาริกไปในสถานที่ต่างๆ การแสดงพระธรรมเทศนาครั้งสุดท้าย และเหตุการณ์ปรินิพพาน การถวายพระเพลิง ตลอดจนการแบ่งพระบรมสารีริกธาตุ.

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อพระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้เมืองราชคฤห์ พระเจ้าอชาตศัตรูแห่งแคว้นมคธทรงมีพระประสงค์จะปราบแคว้นวัชชี จึงทรงส่งวัสสการพราหมณ์ไปทูลถามพระพุทธเจ้า พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่ภิกษุทั้งหลาย ซึ่งเป็นหลักธรรมที่นำไปสู่ความเจริญ ไม่มีความเสื่อม. จากนั้นพระพุทธองค์ได้เสด็จจาริกไปยังสถานที่ต่างๆ อาทิ อัมพลัฏฐิกา โกฏิคาม และนาฑิกา โดยตลอดเส้นทางได้ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุและคฤหัสถ์ผู้ศรัทธาเน้นย้ำเรื่องศีล สมาธิ และปัญญา ซึ่งเป็นหนทางสู่ความหลุดพ้นจากอาสวกิเลส. ที่นาฑิกา พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมชื่อ "แว่นธรรม" (ธัมมาทาสะ) เพื่ออธิบายสถานะภายหลังมรณะของเหล่าอุบาสกอุบาสิกาผู้ล่วงลับไป.

พระองค์ยังทรงรับภัตตาหารที่นางอัมพปาลีถวาย และทรงเข้าจำพรรษาที่เวฬุวคาม หลังจากนั้นทรงปลงพระชนมายุสังขารที่ปาวาลเจดีย์ อันเป็นนิมิตหมายแห่งการเสด็จดับขันธปรินิพพานในอีก ๓ เดือนข้างหน้า แม้พระอานนท์จะทูลอาราธนาให้ทรงดำรงพระชนม์ต่อไป แต่พระพุทธองค์ไม่ทรงรับ. พระพุทธองค์ทรงเดินทางต่อไปยังปาวา ซึ่งนายจุนทะกัมมารบุตรได้ถวายสุกรมัททวะเป็นภัตตาหาร ทำให้พระพุทธองค์ทรงประชวรหนัก แต่ทรงอดกลั้นเวทนาไว้ และเสด็จต่อไปยังกรุงกุสินารา.

ระหว่างทางก่อนปรินิพพาน พระพุทธองค์ได้ทรงประทานพระโอวาทสำคัญหลายประการ เช่น มหาปเทส ๔ เพื่อเป็นหลักในการอ้างอิงและตรวจสอบพระธรรมวินัย ทรงแสดงสังเวชนียสถาน ๔ ตำบลให้พุทธบริษัทได้รำลึกถึง และทรงประทานเอหิภิกขุอุปสัมปทาแก่สุภัททะปริพาชก ซึ่งเป็นพระสาวกองค์สุดท้ายที่ได้ฟังธรรมจากพระองค์โดยตรง.

ในที่สุด พระพุทธองค์ได้เสด็จดับขันธปรินิพพานใต้ต้นสาละคู่ ณ สาลวโนทยาน แห่งกรุงกุสินารา โดยมีพระปัจฉิมโอวาทว่า "สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาทเถิด". หลังจากปรินิพพาน ได้มีการถวายพระเพลิงพุทธสรีระ และมีการแบ่งพระบรมสารีริกธาตุออกเป็น ๘ ส่วน เพื่อนำไปประดิษฐานในพระสถูปตามแคว้นต่างๆ อันเป็นจุดเริ่มต้นของประเพณีการสร้างเจดีย์บูชาพระบรมสารีริกธาตุในพระพุทธศาสนา.