พระไตรปิฎก

เสนาสนะป่า ๒๙) บทว่า ทูรภิสมฺภาวานิ หิ ความว่า ยากที่จะอยู่ได้ด้วยดี คือทนอยู่ได้ยาก อธิบายว่า ภิกษุผู้มีศักดิ์น้อยไม่สามารถจะอยู่อาศัยได้. บทว่า อรญฺวนปตฺถานิ ได้แก่ป่าและป่าเปลี่ยว. ในบทว่า อรญฺวยปตฺถานิ นั้น มีอธิบายว่า:- ว่ากันตามตรงในอภิธรรมแล้ว สถานที่อยู่นอกเสาเขื่อนไปทั้งหมด ท่านเรียกว่า "ป่า" ก็จริง. ถึงกระนั้นก็พึงทราบว่า เสนาสนะใดที่ให้ สำเร็จเป็นอารัญญิกธุดงค์ได้ ซึ่งท่านกล่าวไว้ว่า ท้ายสุดประมาณ ๕๐๐ ช่วงธนู ท่านประสงค์เอาเสนาสนะนั้นเท่านั้น. บทว่า วนปตฺถํ ได้แก่สถานที่ที่เลยท้ายหมู่บ้านไป ไม่มีคนไปมา บ่อย ๆ เป็นที่ที่ไม่มีการไถหว่าน. ข้อนี้สมด้วยคำที่ท่านกล่าวไว้ดังนี้ ว่า:- คำว่า วนปตฺถํ เป็นชื่อของเสนาสนะที่อยู่ไกล. คำว่า วนปตฺถํ เป็นซึ่งของราวป่า. คำว่า วนปตฺถํ เป็นชื่อของสถานที่ที่น่ากลัว. คำว่า วนปตฺถํ เป็นชื่อของสถานที่ที่ทำให้มีขนชูชัน. คำว่า วนปตฺถํ เป็นชื่อของสถานที่ที่อยู่ปลายแดน. คำว่า วนปตฺถํ ไม่ใช่เป็นชื่อของเสนาสนะที่มีผู้คนไปมาบ่อยๆ. และในที่นี้ นอกจากความหมายนี้อย่างเดียวว่า สถานที่อยู่ปลาย แดน พึงเข้าใจป่าที่อยู่ปลายแดน ตามความหมายที่เหลือ. บทว่า ปนฺตานิ ได้แก่สถานที่อยู่ปลายแดน คือสถานที่ไกลมาก.