พระไตรปิฎก

๗.ปัญจาลจัณฑสูตร [๒๓๖] ปัญจาลจัณฑเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคาถานี้ ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า บุคคลผู้มีปัญญามาก ได้พบโอกาส ช่องทางในที่คับแคบหนอ ผู้ใดได้รู้ฌาน เป็นผู้ตื่น ผู้นั้นเป็นผู้องอาจในการเร้น เป็นมุนี. [๒๓๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนปัญจาลจัณเทวบุตร ชนเหล่า ใด แม้อยู่ในที่คับแคบ แต่กลับได้ซึ่งสติ เพื่อการบรรลุธรรม คือพระนิพพาน ชนเหล่านั้น ชื่อว่า ตั้งมั่นดีแล้วโดยชอบ. อรรถกถาปัญจาลจัณฑสูตร พึงทราบวินิจฉัยในปัญจาลจัณฑสูตรที่ ๗ ต่อไป :- ในบทว่า สมฺพาเธ ที่คับแคบมี ๒ ได้แก่ ที่คับแคบ คือ นิวรณ์ ที่ คับแคบ คือ กามคุณ. ในที่คับแคบทั้งสองนั้น ในพระสูตรนี้ ท่านประสงค์ เอาที่คับแคบ คือ นิวรณ์. คำว่า โอกาโส นี้เป็นชื่อของฌาน. บทว่า ปฏิลีนนิสโภ แปลว่า เป็นผู้หลีกออกได้ประเสริฐสุด. ผู้ละมานะได้แล้ว