พระไตรปิฎก

อรรถกถาขฬุงคสูตรที่ ๔ อัสสขฬุงคสูตรที่ ๔ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้. บทว่า เปหีติ วิตฺโต ความว่า ม้าอาชาไนยนั้น อันสารถี กล่าวว่า จงไป. บทว่า ปฏฺิโต รถํ ปวตฺเตติ ความว่า เอากระดูกคอ บีบอกแอกแล้วพารถถอยไปทางส่วนทิศเบื้องหลัง. บทว่า ปจฺฉา ลงฺฆิปติ กุพฺพรํ หนฺติ ความว่า ยกเท้าหลังทั้ง ๒ ข้างขึ้น แล้วเอาเท้า ทั้ง ๒ นั้นกระแทกทำลายธูปรถ. บทว่า ติทณฺฑํ ความว่า ทำลาย ไม้ ๓ อันที่อยู่ข้างหน้ารถ. บทว่า รถีสาย สตฺถึ อุสฺสชฺชิตฺวา ความว่า ค้อมศีรษะลงให้แอกถึงพื้นดิน ใช้ขากระแทกงอนรถ. บทว่า อชฺโฌมทฺทติ ความว่า ใช้ขาหน้าทั้ง ๒ เหยียบงอนรถยืนอยู่ บทว่า อพฺพฏุ๑มํ รถํ กโรติ ความว่า ยกรถขึ้นโขดดินหรือที่มีหนาม. บทว่า อนาทิยิตฺวา ได้แก่ ความไม่ใส่ใจ คือไม่นำพา. บทว่า มุขาธานํ ได้แก่ บังเหียนเหล็ก ที่เขาใส่ไว้เพื่อติดกับปาก (ม้า). บทว่า ขีลฏฺายี ความว่า ม้ายืน ๔ เท้าไม่ไหวติง เหมือนเสา แล้วหยุดอยู่กับที่เช่นเดียวกับเสาเขื่อน. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส วัฏฏะอย่างเดียวในพระสูตรนี้. จบ อรรถกถาขฬุงคสูตรที่ ๔ ๑. ม.อุพฺพฏมํ