พระไตรปิฎก

ในบทเหล่านี้ บทว่า วิยตฺตา ได้แก่ เป็นผู้ฉลาดด้วยอำนาจ มรรค. เป็นผู้อันท่านแนะนำแล้ว เหมือนอย่างนั้น. เป็นผู้แกล้วกล้า เหมือนอย่างนั้น. บทว่า พหุสฺสุตา ได้แก่ ชื่อว่าเป็นพหูสูต เพราะมี พุทธพจน์อันดับแล้วมากด้วยอำนาจปิฎก ๓. ชื่อว่า ธรรมธร เพราะทรงธรรมนั้นแหละไว้. อีกอย่างหนึ่ง พึงเห็นความในที่นี้ อย่างนี้ว่า ผู้เป็นพหูสูตทางปริยัติ และผู้เป็นพหูสูตทางปฏิเวธ ชื่อว่า ผู้ทรงธรรมเพราะทรงปริยัติธรรมและปฏิเวธธรรมนั่นแล. บทว่า ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺนา ได้แก่ ปฏิบัติทางวิปัสสนาอันเป็น ธรรมสมควรแก่อริยธรรม. บทว่า สามีจิปฏิปนฺนา ได้แก่ ปฏิบัติ ปฏิปทาอันเหมาะสม. บทว่า อนุธมฺมจาริโน แปลว่า ผู้มีปกติ ประพฤติธรรมอันสมควร. บทว่า สกํ อาจริยกํ ได้แก่ วาทะแห่ง อาจารย์ของตน. บทว่า อาจิกฺขิสฺสนฺติ เป็นต้นทั้งหมด เป็นไวพจน์ ของกันแลกัน. บทว่า สหธมฺเมน ได้แก่ ด้วยคำอันมีเหตุ คือ มีการณ์. บทว่า สปฺปาฏิหาริยํ ความว่า พระอริยสาวกเหล่านั้นย่อมแสดง ธรรมให้เป็นธรรมนำสัตว์ออกจากทุกข์. บทว่า พฺรหฺมจริยํ ได้แก่ ศาสนพรหมจรรย์ทั้งสิ้น ที่สงเคราะห์ ด้วยสิกขาทั้ง ๓. บทว่า อิทฺธํ ได้แก่ สำเร็จด้วยอำนาจยินดีในฌาน. บทว่า ผีตํ ได้แก่ ถึงความเจริญด้วยอำนาจอภิญญาสมาบัติ เหมือน ดอกไม้บานเต็มที่. บทว่า วิตฺถาริกํ ได้แก่ แผ่ไปด้วยอำนาจ ประดิษฐานอยู่ในทิศาภาคนั้น ๆ. บทว่า พาหุชญฺํ ได้แก่ ชนเป็น อันมากรู้แล้ว คือ แทงตลอดแล้วด้วยอำนาจการตรัสรู้ของชนเป็น อันมาก บทว่าปุถุภูตํ แปลว่า ถึงความแน่นหนาโดยอาการทั้งปวง.