พระไตรปิฎก

บทว่า สตีมโต คือ สมบูรณ์ด้วยสติ. บทว่า สุจิกมฺมสฺส คือ ประกอบด้วยการงานทั้งหลาย มีการงาน ทางกายเป็นต้น อันหาโทษมิได้ คือหาความผิดมิได้. บทว่า นิสมฺมการิโน ได้แก่ ใคร่ครวญ คือไตร่ตรองอย่างนี้ว่า " ถ้าผลอย่างนี้จักมี เราจักทำอย่างนี้." หรือว่า " เมื่อการงานนี้อันเรา ทำแล้วอย่างนี้ ผลชื่อนี้จักมี" ดังนี้แล้ว ทำการงานทั้งปวงเหมือน แพทย์ตรวจดูต้นเหตุ (ของโรค) แล้วจึงแก้โรคฉะนั้น. บทว่า สญฺตสฺส ได้แก่ สำรวมแล้ว คือ ไม่มีช่อง ด้วยทวาร ทั้งหลายมีกายเป็นต้น. บทว่า ธมฺมชีวิโน คือ ผู้เป็นคฤหัสถ์ เว้นความโกงต่าง ๆ มีโกงด้วยตาชั่งเป็นต้น เลี้ยงชีวิตด้วยการงานอันชอบทั้งหลาย มีทำนา และเลี้ยงโคเป็นต้น, เป็นบรรพชิต เว้นอเนสนากรรมทั้งหลาย๑ มีเวช- กรรม๒และทูตกรรม๓เป็นต้น เลี้ยงชีวิตด้วยภิกษาจาร๔ โดยธรรม คือโดย ชอบ. บทว่า อปฺปมตฺตสฺส คือ มีสติไม่ห่างเหิน. บทว่า ยโสภิวฑฺฒติ ความว่า ยศที่ได้แก่ความเป็นใหญ่ ความมี โภคสมบัติและความนับถือ และที่ได้แก่ความมีเกียรติและการกล่าว สรรเสริญ ย่อมเจริญ. ในกาลจบพระคาถา กุมภโฆสก ดำรงอยู่ในโสดาปัตติผล. ชน ๑. กรรมคือการแสวงหา (ปัจจัย) อันไม่ควร. ๒. กรรมของหมอหรือกรรมหรือความเป็นหมอ. ๓. กรรมของคนรับใช้ หรือกรรมคือความเป็นผู้รับใช้. ๔. การเที่ยวเพื่อภิกษา.