พระไตรปิฎก

๔. อสชฺฌายมลา มนฺตา อนุฏฺานมลา ฆรา มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ ปมาโท รกฺขโต มลํ. "มนต์ทั้งหลาย มีอันไม่ท่องบ่นเป็นมลทิน, เรือน มีความไม่หมั่นเป็นมลทิน, ความเกียจคร้าน เป็น มลทินของผิวพรรณ, ความประมาท เป็นมลทินของ ผู้รักษา." แก้อรรถ บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อสชฺฌายมลา เป็นต้น ความว่า เพราะปริยัติหรือศิลปะอย่างใดอย่างหนึ่ง เมื่อบุคคลไม่ท่อง ไม่ประกอบ เนือง ๆ ย่อมเสื่อมสูญ หรือไม่ปรากฏติดต่อกัน; ฉะนั้น พระผู้มีพระ- ภาคเจ้าจึงตรัสว่า "อสชฺฌายมลา มนฺตา." อนึ่ง เพราะชื่อว่าเรือนของบุคคลผู้อยู่ครองเรือน ลุกขึ้นเสร็จสรรพ แล้วไม่ทำกิจ มีการซ่อมแซมเรือนที่ชำรุดเป็นต้น ย่อมพินาศ ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า "อนุฏฺานมลา ฆรา." เพราะกายของคฤหัสถ์หรือบรรพชิต ผู้ไม่ทำการชำระสรีระ หรือ การชำระบริขาร ด้วยอำนาจความเกียจคร้าน ย่อมมีผิวพรรณมัวหมอง; ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า "มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ." อนึ่ง เพราะเมื่อบุคคลรักษาโคอยู่ หลับหรือเล่นเพลินด้วยอำนาจ ความประมาท, โคเหล่านั้นย่อมถึงความพินาศ ด้วยเหตุมีวิ่งไปสู่ที่มิใช่ท่า เป็นต้นบ้าง ด้วยอันตรายมีพาลมฤค๑ และโจรเป็นต้นบ้าง ด้วยอำนาจการ ๑. พาลมิค-เนื้อร้าย