พระไตรปิฎก

ในธรรมเหล่านั้นอวิชชาเป็นไฉน ? อวิชชา คือความไม่รู้ทุกข์ ๑ ไม่รู้ทุกขสมุทัย - ไม่รู้ทุกข- นิโรธ ๑ ไม่รู้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ๑ ไม่รู้ส่วน เบื้องต้น ๑ ไม่รู้ส่วนเบื้องปลาย ๑ ไม่รู้ทั้งส่วน เบื้องต้นและส่วนเบื้องปลาย ๑ ไม่รู้ปฏิจจสมุป- ปาทธรรมอันเป็นอิทัปปัจจยตา๑ - สิ่งนี้เป็นปัจจัย ของสิ่งนี้ เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้ย่อมมี. บทว่า ภวตณฺหา ได้แก่ ปรารถนาในภพมีกามภพเป็นต้น. ดังที่ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ในตัณหา ๓ นั้น ภวตัณหาเป็นไฉน ? ภว- ตัณหา คือ ความพอใจในภพ ความกำหนัดในภพ ความเพลิดเพลินในภพ ความอยากในภพ ความ เสน่หาในภพ ความเร่าร้อนในภพ ความสยบใน ภพ ความพะวงหลงใหลในภพ.๒ บทว่า ติสฺโส ตณฺหา - ตัณหา ๓ ได้แก่ กามตัณหา ๑ ภว- ตัณหา ๑ วิภวตัณหา ๑. ในอภิธรรมท่านชี้แจงตัณหาเหล่านั้นไว้ อย่างนี้ว่า ในตัณหา ๓ นั้น ภวตัณหาเป็นไฉน ? ราคะสหรคตด้วย ภวทิฏฐิ ฯลฯ จิตมีราคะ นี้เรียกว่าภวตัณหา. ๑. อภิ. สํ. ๓๔/๖๙๑. ๒. อภิ. วิ. ๓๕/๙๑๒.