{๑๖} สังขารทั้งหลาย มีเท่าไร

สังขารมี ๓ ประการนี้ คือ

๑. กายสังขาร (สภาวะที่ปรุงแต่งกาย)

๒. วจีสังขาร (สภาวะที่ปรุงแต่งวาจา)

๓. จิตตสังขาร (สภาวะที่ปรุงแต่งใจ)

นี้เรียกว่า สังขารทั้งหลาย

{๑๗} อวิชชา เป็นอย่างไร

คือ ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย(เหตุเกิดแห่งทุกข์) ความไม่รู้ใน ทุกขนิโรธ(ความดับแห่งทุกข์) ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา(ข้อปฏิบัติที่ให้ถึง ความดับแห่งทุกข์) นี้เรียกว่า อวิชชา

ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี

เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี



ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้

{๑๘} อนึ่ง เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ

เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ



ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้