ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
๓. วิบากขันธ์และรูป ๗๐ นั่นนั่นแหละ ชื่อว่า รูปเป็นกัมมปัจจัย เพราะว่า กรรมเป็นอุปัตถัมภกปัจจัยของรูปที่เป็นกัมมสมุฏฐานด้วย
๔. รูปมีวิบากจิตเป็นสมุฏฐาน ชื่อว่า รูปเป็นกัมมปัจจยจิตตสมุฏฐาน
๕. โอชาที่ถึงความตั้งอยู่ในรูปทั้งหลายที่มีกรรมเป็นสมุฏฐานทำโอชฐูมกรูปอื่นให้ตั้งขึ้น อีกทั้งโอชาในโอชฐูมกรูป (ซึ่งมีกรรมเป็นสมุฏฐานและมีอาหารเป็นสมุฏฐาน) นั้น ที่ถึงความตั้งอยู่แล้ว ก็ทำให้โอชฐูมกรูปอื่นตั้งขึ้นสืบต่อความเป็นไป ๔ หรือ ๕ วาระอย่างนี้ ด้วยประการฉะนี้ ชื่อว่า รูปเป็นกัมมปัจจยอาหารสมุฏฐาน
๖. เตโชธาตุเกิดจากกรรมที่ถึงความตั้งอยู่แล้ว ทำโอชฐูมกรูปซึ่งมีอุตุเป็นสมุฏฐานให้ตั้งขึ้น อีกทั้งอุตุในโอชฐูมกรูปนั้น ทำให้โอชฐูมกรูปอื่นให้ตั้งขึ้น สืบต่อความเป็นไป ๔ หรือ ๕ วาระอย่างนี้ ด้วยประการฉะนี้ ชื่อว่า รูปเป็นกัมมปัจจยอุตุสมุฏฐาน
พึงเห็นความเกิดขึ้นของรูปเกิดแต่กรรมด้วยประการดังกล่าวนี้ก่อน
[๗๐๒] แม้ในรูปเกิดจากจิตทั้งหลาย ก็พึงทราบวิภาคดังนี้ คือ:-
๑. จิต
๒. จิตตสมุฏฐาน คือ รูปมีจิตเป็นสมุฏฐาน
๓. จิตตปัจจัย คือ รูปมีจิตเป็นปัจจัย
๔. จิตตปัจจยอาหารสมุฏฐาน คือ รูปมีอาหารซึ่งมีจิตเป็นปัจจัยเป็นสมุฏฐาน
๕. จิตตปัจจยอุตุสมุฏฐาน คือ รูปมีอุตุซึ่งมีจิตเป็นปัจจัยเป็นสมุฏฐาน
ในวิภาคนั้น
๑. จิต ๘๙ ดวง ชื่อว่า จิต (และ) ในจิตทั้งหลาย ๘๙ ดวงนั้น (จำแนกไว้ดังนี้)
ทวัตตึส จิตตานิ ฉพฺพีส- กุสลวิถิ โสฬส รูปิริยาปถิวุเขตุ- ชนกชนกา มตา.