ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
เล่ากันว่า พระเถระ ๒ ท่านนั่งอยู่ภายในเรือนมีฝา ๒ ด้าน ณ จิตตลบรรพต และวันนั้นเป็นวันอุโบสถข้างแรม ทั่วทิศปกคลุมไปด้วยแผ่นเมฆ ความมืดประกอบด้วยองค์ ๔ เป็นไปอยู่ในภาคราตรีกาล ในคืนนั้น พระเถระท่านหนึ่งกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดอกไม้ ๕ สี ปรากฏแก่กระผมอยู่บนสีหาสน์ในลานพระเจดีย์ ณ บัดนี้” อีกท่านกล่าวกะพระเถระนั้นว่า “อาวุโส ท่านพูดถึงสิ่งไม่น่าอัศจรรย์ ก็บัดนี้ เต่าและปลาทั้งหลายในสถานที่ ๑ โยชน์ ในมหาสมุทร ปรากฏอยู่แก่ผม”
แต่วิปัสสนูปกิเลสนี้เกิดขึ้นแก่ท่านผู้ได้สมถวิปัสสนาโดยมาก เพราะกิเลสทั้งหลายที่ข่มไว้ด้วยสมาบัติไม่กำเริบ ท่านผู้ได้สมถวิปัสสนานั้นจึงเกิดความคิดว่า “ฉันเป็นพระอรหันต์” เหมือนท่านพระมหานาคเถระผู้อยู่ในอจังควาสิก เหมือนท่านพระมหาทัตเถระผู้อยู่ในหังคบะ และเหมือนท่านพระจูฬสุมนเถระผู้อยู่ในโงกปโณกปธานมระ บนภูเขาจิตตละ บรรดาพระเถระ ๓ ท่านนั้น มีการแสดงด้วยเรื่องของพระเถระท่านหนึ่งดังต่อไปนี้
เล่ากันว่า พระเถระท่านหนึ่งมีนามว่า ท่านพระธัมมทินนเถระ ผู้อยู่ในดังคระ เป็นพระมหาขีณาสพ ผู้มีปฏิสัมภิทาแตกฉาน เป็นผู้ให้โอวาทแก่พระภิกษุหมู่ใหญ่ วันหนึ่ง ท่านนั่งอยู่บนอาสนะสำหรับพักกลางวันของตนแล้วรำพึงอยู่ว่า “พระอาจารย์ของเราคือท่านพระมหานาคเถระ ผู้อยู่ในอจังควาสิก ถึงที่สุดกิจของความเป็นสมณะแล้ว หรือไม่หนอ” ก็เห็นว่า ท่านยังเป็นปุถุชนอยู่นั่นเอง และรู้ว่า “เมื่อเราไม่ไป ท่านก็จักทำกาลกิริยาของปุถุชนเป็นแท้” จึงเหาะขึ้นสู่อากาศด้วยฤทธิ์ ไปลง ณ ที่ใกล้พระเถระซึ่งนั่งอยู่บนอาสนะสำหรับพักกลางวัน ไหว้แสดงวัตรแล้ว นั่งอยู่ ณ ด้านหนึ่ง เมื่อพระเถระ (ผู้เป็นพระอาจารย์) พูดขึ้นว่า “อาวุโส ธัมมทินนะ เหตุไรจึงมาผิดเวลา ?” ท่านจึงกราบเรียนว่า “กระผมมาเพื่อถามปัญหาขอรับ” ครั้นแล้ว เมื่อพระเถระกล่าวอนุญาตว่า “ถามเถิด อาวุโส เมื่อรู้จักบอก” ท่านพระธัมมทินนเถระจึงเรียนถามปัญหา ๑,๐๐๐ ปัญหา
พระเถระก็กกล่าวแก้ปัญหา ที่ถามมาฯ ได้ไม่ติดขัดเลย จากนั้น เมื่อท่านพระธัมมทินนเถระเรียนถามว่า “ความรูัของท่านอาจารย์แก่กล้ามาก ท่านอาจารย์ได้