ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๕๔๔] อนึ่ง ปัญหากรรมใด ที่เรากล่าวไว้ว่า “อะไร เป็นอานิสงส์ของปัญญาภาวนา (การทำวิปัสสนามรรคปัญญาให้เกิด)” (บัดนี้) เราจะกล่าวแก้ในปัญหากรรมนั้น (ต่อไป)
ความจริง ขึ้นชื่อว่า ปัญญาภาวนา (คือการทำวิปัสสนามรรคปัญญาให้เกิด) นี้ มีอานิสงส์หลายร้อยอย่าง การที่จะประกาศอานิสงส์ของปัญญาภาวนานั้นโดยพิสดาร แม้ใช้เวลายาวนานก็กำมิได้ง่าย แต่พึงทราบอานิสงส์ของปัญญาภาวนานั้นโดยสังเขปไว้ดังนี้ คือ:-
๑. นานากิเลสวิทฺธํสน์ ทำลายกิเลสต่าง ๆ
๒. อริยผลรสานุภวน์ เสวยรสของพระอริยผล
๓. นิโรธสมาปตฺติสมาปชฺชนสมตฺตา สามารถเข้านิโรธสมาบัติได้
๔. อาหุเนยฺยภาวาทิสิทธิ สำเร็จความเป็นอาหุไนยบุคคลเป็นต้น
[๕๔๕] ในอานิสงส์ทั้งหลายนั้น การทำลายกิเลสต่างๆ ใด โดยความเป็นสักกายทิฏฐิเป็นต้น ที่เรากล่าวมาแล้วตั้งแต่นามรูปปริเฉทญาณ (ญาณกำหนดรู้นามและรูป) ข้อนี้พึงทราบว่า เป็นอานิสงส์ของปัญญาภาวนาฝ่ายโลกิยะ การทำลายกิเลสต่างๆ ใดโดยความเป็นสังโยชน์เป็นต้น ในขณะ (บรรลุ) พระอริยมรรค ที่เรากล่าวมาแล้ว ข้อนี้พึงทราบว่า เป็นอานิสงส์ของปัญญาภาวนา ฝ่ายโลกุตตระ
กิเลสมลคณุปติตา อสนีว สีลจุเปยฺย
วายุเวคลสมุฏิโต อรุณมิว ปาวโก.
๑ ท่านระบุไว้แล้วในเบื้องต้นของ ขันธนิเทศ (วิสุทฺธิ. (บาลี) ๒/๔๒๑/๗๔ ว่า ปัญญา ได้แก่ วิปัสสนาญาณ สัมปยุตด้วยกุศลจิต