ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๑๒๓] ก็แหละ นักศึกษาพึงทราบอรรถาธิบายในอนุสสติ ๑๐ ประการที่ทรงแสดงไว้ในลำดับแห่งอสุภกัมมัฏฐาน ดังต่อไปนี้ :-
สตินั่นเอง ชื่อว่า อนุสสติ เพราะเกิดขึ้นบ่อย ๆ อีกอย่างหนึ่ง สติอันสมควรแก่กัลยาณปุถุชนด้วยศรัทธา เพราะเป็นไปในฐานอันควรจะเป็นไป แม้เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า อนุสสติ
๑. ความระลึกเนือง ๆ เกิดขึ้นปรารภพระพุทธเจ้า ชื่อว่า พุทธานุสสติ คำนั้นเป็นชื่อของสตินั่นมีพระพุทธคุณเป็นอารมณ์
๒. ความระลึกเนือง ๆ เกิดขึ้นปรารภพระธรรม ชื่อว่า ธัมมานุสสติ คำนั้นเป็นชื่อของสตินั่นมีพระธรรมคุณเป็นอารมณ์ มีความเป็นธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วเป็นต้น
๓. ความระลึกเนือง ๆ เกิดขึ้นปรารภพระสงฆ์ ชื่อว่า สังฆานุสสติ คำนั้นเป็นชื่อของสตินั่นมีพระสังฆคุณเป็นอารมณ์ มีความเป็นผู้ปฏิบัติดีเป็นต้น
๔. ความระลึกเนือง ๆ เกิดขึ้นปรารภศีล ชื่อว่า สีลานุสสติ คำนั้นเป็นชื่อของสตินั่นมีคุณแห่งศีลเป็นอารมณ์ มีความเป็นของไม่ขาดเป็นต้น
๕. ความระลึกเนือง ๆ เกิดขึ้นปรารภการบริจาค ชื่อว่า จาคานุสสติ คำนั้นเป็นชื่อของสตินั่นมีคุณแห่งการบริจาคเป็นอารมณ์ มีความเป็นผู้เสียสละอย่างเด็ดขาดเป็นต้น
๖. ความระลึกเนือง ๆ เกิดขึ้นปรารภเทวดาทั้งหลาย ชื่อว่า เทวตานุสสติ คำนั้นเป็นชื่อของสตินั่นคือศรัทธาเป็นต้นของตน โดยยังเทวดาทั้งหลายไว้ในฐานเป็นพยานเป็นอารมณ์
๗. ความระลึกเนือง ๆ เกิดขึ้นปรารภมรณะ ชื่อว่า มรณานุสสติ คำนั้นเป็นชื่อของสตินั่นมีความขาดแห่งอินทรีย์คือชีวิตเป็นอารมณ์